Leit
Loka



ÞRÝSTINGSSÁRAVARNIR

Þrýstingssár eru áverkar á húð og undirliggjandi vef sem myndast vegna staðbundins þrýstings eða álags. Þrýstingssár eru líka nefnd legusár því að þau myndast oftast hjá fólki sem á erfitt með að hreyfa sig og situr eða liggur mikið í sömu stellingu. Því lengur sem þrýstingur varir því meiri hætta er á að alvarlegt sár myndist. Þrýstingssár eru fljót að myndast en lengi að gróa. Fyrstu einkenni geta verið eymsli en fyrsta sjáanlega merkið er roðablettur á húð. Þau geta verið sársaukafull, lengt sjúkrahúsdvöl og dregið úr lífsgæðum. Góðu fréttirnar eru þær að hægt er að koma í veg fyrir flest þeirra.

  • Geta til hreyfingar er lítil t.d. vegna lömunar, langvarandi veikinda eða skurðaðgerða.
  • Löngum tíma er varið í rúmi, í stól eða í hjólastól án þess að hagræða sér.
  • Fólk skynjar ekki sársauka eða óþægindi og skiptir því ekki um stellingu eins og þarf.
  • Notuð eru sterk verkjalyf eða slævandi lyf .
  • Raki liggur við húð vegna svita, þvags eða hægða.
  • Of lítið er borðað miðað við þarfir eða fæði er einhæft.
  • Fólk er grannholda eða í yfirþyngd.
  • Húð er viðkvæm til dæmis hjá öldruðum. 
  • Þegar einstaklingur er í hættu á að fá þrýstingssár er nauðsynlegt að bregðast við því strax. Það eru einkum fimm atriði sem leggja þarf áherslu á til að koma í veg fyrir þrýstingssár.

HAMUR er skammstöfun fyrir þessa fimm atriði:

  • H - Hreyfa
  • A -  Athuga húð
  • M - Matur, vökvi og næring
  • U - Undirlag
  • R - Raki.

 

HAMUR

Hreyfing er mikilvæg til að forðast viðvarandi þrýsting á húð og undirliggjandi vefi. Fólk sem ekki hreyfir sig nóg þarf að fá aðstoð við það. Ráðlagt er að:

  • Fara reglulega fram úr rúmi, sitja til borðs við máltíðir og standa reglulega upp úr stól.
  • Hagræða sér reglulega þegar setið er í stól til að breyta þrýstingi, helst ekki sjaldnar en á 15 mínútna fresti.
  • Skipta reglulega um stellingu í rúmi, ekki sjaldnar en á tveggja klukkustunda fresti yfir daginn. Snúningslök og rúmgrindur geta auðveldað hreyfingu. Sniðugt getur verið að láta símann minna sig á að breyta um stellingu.
  • Hafa höfðalag helst ekki mikið hækkað nema stuttan tíma í einu, því það reynir mikið á húð yfir spjaldhrygg. Sumir sjúklingar þurfa þó að hafa hátt undir höfði vegna sjúkdómsástands.
  • Heilbrigðisfagfólk veitir ráðgjöf um hreyfingu, legustellingar, setu í stól, notkun stuðningspúða og annarra hjálpartækja, í samræmi við þarfir hvers og eins.

Ráðlagt er að skoða og meta ástand húðar sem er í hættu (sjá mynd) a.m.k. tvisvar á sólarhring til að athuga hvort:

  • Roði eða blámi sjáist.
  • Húð sé glansandi, bólgin, heit eða köld.
  • Sár, blöðrur eða fleiður sjáist.


Mynd: Rauðu doppurnar sýna húðsvæði þar sem hætta er á að þrýstingssár myndist t.d. á hælum, olnbogum, setbeinum, spjaldhrygg og rófubeini.

 

Látið heilbrigðisfagfólk vita ef grunur vaknar um að þrýstingssár sé að myndast.

  • Ráðlagt er að borða fjölbreytt fæði sem er ríkt af orku- og próteini. Prótein er mikilvægt næringarefni til að viðhalda vöðvum og til að sár grói. Prótein er meðal annars í fiski, kjöti, eggjum, mjólkurvörum og baunum.
  • Ráðlagt er að drekka næringardrykki ef illa gengur að nærast með hefðbundum mat.
  • Hægt er að kaupa næringardrykki í apótekum. Læknir eða næringarfræðingur getur sótt um niðurgreiðslu fyrir næringardrykkjum hjá Sjúkratryggingum Íslands að uppfylltum ákveðnum skilyrðum.
  • Vökvaþörf einstaklinga er breytileg en ágætt viðmið er 1600 ml (um 8 glös) á dag fyrir konur og 2000 ml (um 10 glös) á dag fyrir karla.
  • Þörf er á meiri vökva við sótthita, uppköst, niðurgang eða aukinn svita.

Dýnur, sessur og annað undirlag er mikilvægur þáttur í því að koma í veg fyrir þrýstingssár.

  • Rúmdýna þarf að vera þægileg og hafa þann eiginleika að dreifa þrýstingi. Mikilvægt er að láta starfsfólk vita ef dýna er óþægileg.
  • Sérhannaðar loftdýnur og sérstakar stólsessur hjálpa til við að dreifa þrýstingi og draga úr hættu á þrýstingssárum.
  • Koddar og sérstakar hælahlífar koma að gagni við að fyrirbyggja þrýstingssár á hælum með því að lyfta hælum frá dýnu.
  • Lök þurfa að vera slétt því krumpur í lökum geta valdið óþarfa þrýstingi á húð.
  • Forðast ætti þröngar teygjur, þykka sauma og krumpur í fatnaði sem geta valdið þrýstingi á húð.
  • Halda þarf húð hreinni og forðast að raki s.s. þvag, hægðir eða sviti, liggi við húð því raki veikir húð og eykur hættu á þrýstingssárum.
  • Mikilvægt er að skipta um rakan fatnað, rúmfatnað eða bleiu.
  • Mælt er með að hreinsa húð með mildri sápu, hreinsikremi eða -froðu og nota rakakrem eða húðverndandi áburði eftir þörfum.
  • Mælt er með reglulegum salernisferðum hjá sjúklingum með þvagleka.

 

Útskrift af sjúkrahúsi

  • Ávallt er ráðlagt er að fylgja HAMUR leiðbeiningunum ef hætta er á að fá þrýstingssár, jafnt á sjúkrastofnunum og í heimahúsum.
  • Ef spurningar eða áhyggjur vakna varðandi þrýstingssár og varnir gegn þeim er best að leita svara hjá heilbrigðisfagfólki.

 

Var efnið hjálplegt?
Takk fyrir
Af hverju ekki?