Leit
Loka

Fósturgreiningardeild

Á fósturgreiningardeild eru fósturskoðanir á meðgöngu; staðfesting þungunar, 11-14 vikna fósturskimun, 19-20 vikna fósturskimun, vaxtarmælingar, flæðismælingar, tekin legvatnssýni og fylgjuvefssýni

Deildarstjóri

Ingibjörg Th. Hreiðarsdóttir

ingibhre@landspitali.is
Yfirlæknir

Hulda Hjartardóttir

hhard@landspitali.is

Banner mynd fyrir  Fósturgreiningardeild

Hafðu samband

OPIÐ8:00-16:00

Lokað í hádegi milli 12:00 og 13:00

Fósturgreiningardeild - mynd

Hér erum við

1. hæð í B-álmu kvennadeildahúss. Fósturgreining - Sónar.

Hagnýtar upplýsingar

Sýna allt

Beiðni um ómskoðun þarf til að fá skoðun og fæst hún hjá ljósmóður/lækni í heilsugæslunni. 

  • Vinsamlegst komið ekki með börn í ómskoðunina

Börn eiga erfitt með að tengja ómmyndina við barn og verða því oft hávær og óróleg.

Það getur truflað einbeitingu ómskoðarans og foreldranna sem njóta hennar þá ekki sem skyldi.

Ef eitthvað afbrigðilegt finnst við skoðun á fóstrinu er viðvera barns ekki heppileg.

  • Aðeins einn aðstandandi er viðstaddur ómskoðunina
  • Hægt er að kaupa myndir af fóstrinu en ekki myndbandsupptöku
  • Vinsamlega hafið slökkt á farsímum 
  • Myndatökur eru ekki leyfðar á deildinni

Algengasta og alvarlegasta tegund blóðflokkamisræmis móður og barns getur komið fram þegar móðir er Rhesus D neikvæð og fóstrið er Rhesus D jákvætt. Um 15% barnshafandi kvenna eru Rhesus D neikvæðar þ.e. þær eru ekki með Rhesus D mótefnavaka á yfirborði rauðu blóðkornanna.  Um 60% Rhesus D neikvæðra barnshafandi kvenna ganga með Rhesus D jákvætt fóstur. Þær geta myndað rauðkornamótefni  (Rhesus næming) sem geta haft afleiðingar á næstu meðgöngu sé það fóstur einnig Rhesus jákvætt. 

Rhesusvarnir hófust hérlendis fyrir um hálfri öld. Þær hafa falist í reglubundinni  mótefnaleit hjá barnshafandi konum og gjöf anti D immunoblobulins eftir fæðingu hjá Rhesus D neikvæðum konum sem fæða Rhesus D jákvæð börn. 

Í ársbyrjun 2018 var tekið upp nýtt verklag í Rhesus vörnum.   Í upphafi meðgöngu er blóðflokkun gerð hjá öllum konum og skimað fyrir rauðkornamótefnum. Við 25 vikur er skimað fyrir rauðkornamótefnum hjá öllum Rhesus D neikvæðum konum og einnig er Rhesus D flokkur fósturs greindur. Við 28 vikur er Rhesus D neikvæðum konum sem ganga með Rhesus D jákvætt fóstur boðin anti Rhesus D mótefnasprauta (Rhophylac® 1500 a.e.) til að koma í veg fyrir næmingu móður. Rhesus D neikvæðar konur sem ganga með Rhesus D neikvætt fóstur þurfa ekki anti Rhesus D mótefnasprautu.  Eftir fæðingu fá þær konur sem fengu mótefnasprautu Rhophylac® 1500 a.e. á meðgöngu við 28 vikur aftur mótefnasprautu. Blóðsýni úr naflastreng verður áfram tekið hjá öllum Rhesus D neikvæðum konum. Skimun fyrir rauðkornamótefnum við 36 vikur hefur verið hætt hjá öllum barnshafandi konum.

Nánar um Rhesus varnirnar hér

Vinna við að þróa aðferðirnar sem notaðar eru til að greina Rh flokk fóstra í meðgöngu og koma þessu skipulagi á var fyrst og fremst innt af hendi á Landspítala. Að innleiðingunni stóðu einkum Hulda Hjartardóttir, yfirlæknir fæðingarþjónustu á Landspítala, Anna Margrét Halldórsdóttir, sérfræðingur í Blóðbankanum og Ragnheiður I. Bjarnadóttir, yfirlæknir mæðraverndar í Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins 

 

Algengustu ábendingar fyrir snemmómskoðun á fyrstu 6-12 vikunum

Beiðni fyrir þessa skoðun þarf að fá frá lækni eða ljósmóður.

Blæðing, verkir, óviss meðgöngulengd, leg er stærra eða minna en miðað við síðustu tíðir, mikil ógleði, fyrirhuguð legvatnsástunga eða fylgjusýnataka.

Á myndunum sést annars vegar 6 vikna fóstur og hins vegar 7 vikna fóstur.

Helst  skoðað

  • Hvort fóstursekkur sé í legi
  • Stærð fóstursekkjar
  • Hvort fóstur sé til staðar, eitt eða fleiri
  • Fósturhjartsláttur
  • Legvatnsmagn
  • Blæðing í legi
  • Vöðvahnútar
  • Blöðrur á eggjastokkum
  • Blöðruegg (mola hydatiosa)
 

Tilgangur fósturskimunar við 11-14 vikur er að:

  • Meta meðgöngulengd, aldur metin út frá lengd  frá höfði og niður á sitjanda (CRL) og breidd á höfði (Bpd)
  • Athuga fjölda fóstra
  • Mæla hnakkaþykkt, mæla lífefnavísa í blóði, til að reikna út líkur á litningagalla og hjartagalla
  • Skoða líkamsgerð fósturs eins vel og unnt er á þessum tíma
  • Athugið að um 3% kvenna fá staðfest fósturlát, og hjá þeim er ekki gert samþætt líkindamat

 Hnakkaþykktarmæling , 12 v.

 

Hnakkaþykkt sést á ómmynd sem svart svæði (vökvi) undir húð á hnakka fóstursins.

Öll fóstur hafa einhvern vökva á þessu svæði á þessum tíma meðgöngu.

Oftast er um að ræða tímabundna bjúgsöfnun og eðlilegt lífeðlisfræðilegt fyrirbæri meðan hluti hjarta og æðakerfis fóstursins er að myndast.

Ef hnakkaþykkt er hins vegar aukin umfram mörk sem sett eru miðað við meðgöngulengd, eru auknar líkur á því að fóstrið geti verið með litningagalla eða önnur vandamál.

Athuga verður að aukin hnakkaþykkt er vísbending um vanda en ekki greining.

Í ákveðnum tilfellum eru boðnar frekari rannsóknir til greiningar á hjartagalla eða litningagalla.

 Heili - 12 vikna fóstur

Lífefnavísar

Mæling á lífefnavísum er gerð með blóðrannsókn þar sem mæld eru tvö prótein, frítt B-hcg og PAPP-A.

Þetta eru eðlileg prótein í meðgöngu og berast frá fylgju- og fóstri yfir í blóð verðandi móður.

Magn þeirra í blóði er mismunandi á meðgöngutímanum en frávik á því geta verið vísbending um litningagalla eða aðra meðgöngutengda áhættu, til dæmis vaxtaskerðingu eða háan blóðþrýsting.

 Magi - 12 vikna fóstur

Niðurstöður úr fósturskimun með samþættu líkindamati

Niðurstöður úr framangreindum rannsóknum auk aldurs og meðgöngulengdar eru notaðar saman til að reikna einstaklingsbundið samþætt líkindamat fyir þrístæðu 21 (Down heilkenni ) og þrístæðu 13 og 18.

Niðurstaða úr ómskoðun fæst strax en niðurstaða úr blóðrannsókn innan tveggja daga, þá liggur fyrir lokasvar úr samþættu líkindamati.

Um 95-98% kvenna sem fara í fósturskimun með samþættu líkindamati fá eðlilega niðurstöðu. Þá er ekki um aukna áhættu á fósturgalla og ekki tilefni til frekari rannsókna á þessi stigi.

 Þvagblaðra

Svör þessara kvenna eru send í heilsugæslun (mæðravernd) og þeim boðin frekari fósturskimun við 19-20 vikur.

Ef verðandi foreldrar óska eftir viðtali þrátt fyrir að niðurstöður séu neðan áhættumarka er það auðsótt.

Niðurstöður hjá um það bil 2-5% kvenna gefa til kynna auknar líkur á litningagöllum eða öðrum fósturgöllum.

Haft er samband við þær konur sem eru með auknar líkur og þeim boðið í viðtal hjá fæðingalækni/erfðaráðgjöf.

 Kollur og hendi

Viðmið fyrir auknum líkum á þrístæðu 21(Downs heilkenni) þrístæðu 13 og 18  eru  meiri en 1:100 (allar tölur lægri en 100). 

Þessum konum býðst litningarannsókn sem er sýnataka úr fylgju eða legvatni.

Rannsóknin gefur örugga niðurstöðu. Hins vegur felur hún í sér hættu á fósturláti sem er 1:100 ( 1%).

Ef hnakkaþykkt mælist meiri en 3 mm er boðin ómskoðun af hjarta fósturs við 20 vikur hjá barnahjartalæknum.

Athygli er vakin á því að samþætt líkindamat gefur tölfræðilegar likur á þrístæðu 13, 18 og 21.

Næmi samþætta prófsins er talið vera allt að 90%, þ.e.a.s. ef gerð yrði litningarannsókn á öllum fóstrum sem greindust með líkur meiri en 1:100 fyrir þrístæður 13, 18 og 21, myndu allt að 90% þessara litningagalla greinast.

Helstu fósturgallar greindir í fósturskimun við 11-14 vikur

  • Heilaleysi (anenscephali) er alvarlegur galli í miðtaugakerfi og barn deyr skömmu eftir fæðingu
  • Óskiptur framheili (holoprocencephaly) er einnig alvarlegur galli í miðtaugakerfi og barn deyr oftast skömmu eftir fæðingu
  • Kviðveggsgallar (gasroschisis, omphalocele). Op á kviðvegg sem gera má við með skurðaðgerð eftir fæðingu. Omphalocele tengist stundum litningagöllum
  • Þvagfæragallar. Alvarlegustu tilfelli sem geta leytt til dauða
  • Fósturbjúgur (hydrops) alvarlegt vandamál og horfur barns slæmar
 

Tilgangur 19 - 20 vikna ómskoðunar er að:

  • Meta meðgöngulengd
  • Staðsetja fylgju
  • Meta legvatnsmagn
  • Greina fósturgalla 

Fóstrið er á þessum tíma orðið um 24 sm að lengd og vegur um 300 g. Hægt er að meta fósturútlit nákvæmar en við 11-14 vikur þar sem fóstrið er stærra og auðveldara að skoða einstök líffæri.

Meðgöngulengd er reiknuð út frá stærð höfuðs og lærleggs. Ef áður hefur verið ómskoðað við 11-14 vikur er meðgöngulengd staðfest en ef um fyrstu ómskoðun er að ræða er væntanlegur fæðingardagur gefinn.

Fjölburaþunganir greinast ef ekki hefur verið ómskoðað áður. Mikilvægt er að greina fylgju- og belgjaskil fjölbura en það hefur þýðingu vegna eftirlits síðar á meðgöngu.

Staðsetning fylgju er skoðuð. Um 4% kvenna eru með lágsæta eða fyrirsæta fylgju við 19-20 vikur.

Í þeim tilvikum er mælt með endurómskoðun við 34 vikur.

Búast má við að þá séu enn um 10% kvenna með lágsæta eða fyrirsæta fylgju.

Í 90% tilvika hefur fylgjan hins vegar færst ofar um leið og legið stækkar. Við 19 –20 vikna ómskoðun greinist fósturgalli hjá u.þ.b. 2% kvenna og fósturlát greinist hjá um 0,5 %.

Þessir þættir eru helst skoðaðir: 

Á höfði:
  • Höfuðbein
  • Heilahólf
  • Litli heili
 Á andliti:
  • Augntóftir
  • Augnsteinar
  • Andlitsbein
  • Varir

 

 
Á kviðarholi:
  • Magasekkur
  • Nýru
  • Þvagblaðra
  • Naflastrengsfesta
  • Æðar i naflastreng
  • Kviðveggur
Á hrygg:
  • Langskurður
  • Þverskurður 
 







 

 

 

 

 

 

 

 

Á útlimum:

Löngu beinin skoðuð og mældur lærleggur og upphandleggur; athugað samræmi við höfuðmál. 

Fingur og tær eru ekki taldar.

Helstu fósturgallar sem finnast við fósturskimun og fósturgreiningu við 11-14 og 19-20 vikna meðgöngu:

Litningagallar sem greinast með litningarannsókn:

  • Þrístæða 21, sem veldur Down heilkenni, er algengasti litningagallinn hjá börnum. Þrístæða 21 þýðir að til staðar er aukalitningur númer 21. Einstaklingar með Down heilkenni hafa væga sköpulagsgalla og þeir eru auk þess í aukinni áhættu á byggingargöllum í líffærum fyrst og fremst í hjarta og meltingarvegi. Greind þeirra er mismikið skert. Framfarir í meðferð og stuðningsmöguleikum hafa bætt horfur einstaklinga með Down heilkenni og meðalævilíkur þeirra eru um 50-55 ár
  • Þrístæða 13 (Patau heilkenni) og þrístæða 18 (Edwards heilkenni). Einstaklingar með þessa aukalitninga eru þroskaheftir með vaxtartruflun og oft vansköpun á líffærum t.d. hjartagalla. Langflest fóstur með þrístæðu 13 eða 18 deyja á meðgöngu eða fljótlega eftir fæðingu.
  • Einstæða XO – Turner heilkenni. Einstaklingar með einn X litning eru með vaxtartruflun, ófrjósemi og misalvarlega sköpulagsgalla þó að sjaldan leiði þeir til alvarlegrar fötlunar. Langoftast verður fósturlát.
  • Þrílitnun er aukasett allra litninga (alls 69 litningar). Einstaklingur með þrílitnun er með alvarlega vansköpun og getur ekki lifað.
  • Hjartagallar. Því alvarlegri sem hjartagallinn er, þeim mun meiri líkur eru á að hann greinst fyrir fæðingu. Búast má við að fjórðungur meiriháttar hjartagalla greinist á meðgöngu og er það mjög mikilvægt fyrir undirbúning fæðingar og fyrstu meðferð þar á eftir.
  • Heilaleysi (anencephaly) er alvarlegur galli í miðtaugakerfi og barn deyr skömmu eftir fæðingu.
    Óskiptur framheili (holoprosencephaly) er einnig alvarlegur galli í miðtaugakerfi og barn deyr oftast skömmu eftir fæðingu.
  • Aðrir miðtaugakerfisgallar t.d. klofinn hryggur og vatnshöfuð. Misalvarlegir en þeim fylgir ávallt fötlun.
  • Kviðveggsgallar (gastroschisis, omphalocele). Op í kviðvegg sem má gera við með skurðaðgerð eftir fæðingu. Tengist stundum litningagöllum.
  • Þvagfæragallar. Misalvarlegir, allt frá vægum vanda sem krefst engrar sértækrar meðferðar og jafnar sig eftir fæðingu upp í alvarlega skerðingu á nýrnastarfsemi sem getur leitt til dauða.
  • Fósturbjúgur (hydrops)er alvarlegt vandamál og horfur barns slæmar.
  • Klumbufætur. Stundum tengt öðrum vandamálum en ef engin önnur vandamál eru til staðar þá eru horfur góðar. Barnið þarfnast meðferðar eftir fæðingu.
  • Dvergvöxtur. Misalvarlegt ástand og leiðir stundum til dauða.
  • Klofin vör. Tengist hjartagöllum og stundum fleiri vandamálum. Ef önnur vandamál eru ekki til staðar eru horfur góðar en barnið þarfnast skurðaðgerða eftir fæðingu.

Ómskoðun af hjarta fósturs fer fram á Barnaspítala Hringsins og er framkvæmd af barnahjartalæknum.

  • Ljósmæður og læknar fósturgreiningardeildar panta tíma fyrir þessa ómskoðun þegar við á.

Ábending fyrir fósturhjartaómun er eftirfarandi:

Fjölskyldusaga

  • Annað hvort foreldrið er með meðfæddan hjartagalla
  • Áður eignast barn með hjartagalla
  • Erfðasjúkdómar (t.d. Marfans. Noonans o.fl.)
  • Efnaskiptasjúkdómar móður:
  • Insulinháð sykursýki fyrir þungun (IDDM)
  • Meðgöngusykursýki sem greinist fyrir 12 vikur (GDM)
  • Phenylketonuria
  • Sjálfsofnæmisssjúkdómar hjá móður s.s. Lupus, Sjögrens og þ.h.

Lyfjameðferð á meðgöngu

  • Flogaveikilyf
  • Lithium
  • Lyf sem geta haft áhrif á ductus arteriosus (NSAID)
  • Retinóíðar (notað við acne)
  • Ofneysla áfengis á meðgöngu

Sýkingar á meðgöngu

  • CMV
  • Parvo
  • Toxo
  • Rauðir hundar

12 vikna skimun

  • Hnakkaþykkt ≥ 3,5 mm

Í þeim tilvikum þar sem hnakkaþykkt mælist 4mm eða meira er metið í ómskoðun á Fóstugreinigardeild hvort skilyrði eru til hjartaómunar við 16 vikur samhliða 16 vikna ómskoðun þar.

Læknir/ljósmóðir Fósturgreiningardeildar sér um að bóka hjá barnahjartalæknum.

20 vikna skimun

  • Ef ekki sést á fullnægjandi hátt 4-hólfa sýn
  • Önnur vandamál sem koma upp tengd hjarta sem læknar kvennadeildar meta að séu þess eðlis að hjartaskoðunar sé þörf
  • Þekktur litningagalli fósturs, t.d þrístæða 21
  • Aðrir byggingargallar eða vandamál fósturs
  • Tvær æðar í naflastreng (SUA) einungis ef með öðru vandamáli

Takttruflanir í fóstri

  • Tachycardia t.d. foetal tachycardia >200 sem bent gæti til supraventricular tachycardiu
  • Foetal bradycardia (t.d. 3° AV blokk)
  • Hjartsláttaróregla

Þessum konum skal vísað í áhættumæðravern Landspítala þar sem sérfræðingur ákveður frekari rannsóknir, s.s. monitor ef ekki hefur verið gert áður, ómskoðun á fósturgreiningardeild eða hjartaómskoðun ef þörf er talin á því.

Ekki gerð hjartaómskoðun vegna hjartsláttaróreglu eftir 37 vikna meðgöngu nema annað komi til.

Tvíburar

  • Twin-to-twin transfusion
  • Tvær æðar í naflastreng (SUA) hjá öðru eða báðum
  • Það er þekkt að hjartagallar hjá tvíburum sjást oftar en ella svo hér ber að hafa lægri þröskuld fyrir hjartaómun

Ekki er talin þörf á hjartaómskoðun af fóstri vegna óljósrar ættarsögu um hjartagalla einungis er miðað við sögu sem fellur undir fyrstu ábendingu samkvæmt leiðbeiningum þessum.

Ástæður fyrir vaxtarmati:

Legbotn hækkar ekki skv. mælingum og/eða barnið er talið vera lítið við þreifingu á legi.

Legbotn hækkar óeðlilega hratt, þá vaknar oft grunur um mjög stórt barn eða mikið legvatn.

  • Móðir er með sykursýki, háþrýsting eða aðra sjúkdóma sem geta haft áhrif á fylgjustarfsemina.
  • Móðir hefur áður fætt vaxtarseinkað barn
  • Móðir hefur áður fætt mjög stórt barn

Ef um fleirbura er að ræða er aukin hætta á vaxtarseinkun annars eða beggja barnanna.

Tilgangur

  • Meta stærð og vöxt barnsins
  • Meta legvatnsmagn
  • Skoða hreyfingar barnsins
  • Athuga legu barnsins
  • Mæla blóðflæði (doppler) í naflastreng ef barnið mælist lítið

Hvað er mælt?

Þvermál höfuðs (Bpd)


 
Höfðumál
 

Þvermál kviðar (Ad)

Þvermál kviðar

Legvatnsmagn (AFI) Leginu er skipt í fjögur hólf og dýpsti pollur í hverjum fjórðungi mældur og það gefur Amniotic Fluid Index (AFI).
Flæði um naflastreng (Doppler)
Flæði um naflastreng
Þyngd barnsins er áætluð út frá þvermáli höfuðs og kviðar og er síðan gefin upp sem frávik í percentile og er 50. percentile meðalþyngd. Þar sem þyngd barna er mjög misjöfn þá er það sem talið er innan eðlilegra marka mjög rúmt.

Vaxtarseinkun

Ef barnið mælist lítið (<10. percentile) er þörf á nánara eftirliti með ómskoðun eftir 14-21 dag. Það er aðallega tvennt sem kemur til greina.

1. Eðlilegt lítið barn (erfðir)
2. Barnið er lítið v/minnkaðrar starfsemi fylgju (t.d.háþrýstingur og aðrir sjúkdómar).

Vaxtarmat eftir 14-21 dag sker oftast úr um hver orsökin er.

Ef barnið hefur vaxið eðlilega og heldur sínu fráviki er líklegast að fylgjan starfi eðlilega en ef dregið hefur úr vexti og frávikið aukist eru meiri líkur á því að fylgjustarfsemin sé skert og að fylgjast þurfi betur með barninu.

Blóðflæðimæling í naflastrengsæð er gerð ef um verulega vaxtarseinkun er að ræða (minna en 5. percentile) og er það óbeint mat á starfsemi fylgjunnar. Ef blóðflæði í naflastreng er eðlilegt má reikna með að barnið fái nægilega næringu og súrefni og er þá nægilegt að meta aftur vöxt og flæði eftir 14 daga.

Ef blóðflæði er óeðlilegt þarf oft að fylgjast nánar með móður og barni og þarf þá e.t.v. að leggja móðurina inn á sjúkrahús.

Mikill vöxtur

Ef barnið reynist vera mjög stórt (stærra en 90. percentile) eða legvatnið mikið vaknar grunur um að móðirin geti verið með meðgöngusykursýki og þarf oft að meta þetta með sérstakri blóðrannsókn.

Ef slíku er ekki til að dreifa er um að ræða eðlilega stórt barn og oftast ekki þörf á frekari rannsóknum eða inngripum.

Ath: Ómtæknin er það besta sem við höfum til þess að meta vöxt barna en skekkjan er samt um +/- 10% og stundum meiri.

Tíðni tvíburafæðinga er 1 af hverjum 90 þungunum (u.þ.b. 1%). Ef tæknifrjóvganir eru teknar með er það 1 af hverjum 72. 2/3 allra tvíbura eru af sama kyni.

Eineggja tvíburar (monozygotie)

Einn þriðji allra tvíbura eru eineggja.

Eitt fjóvgað egg skiptist í tvennt og til verða tveir líkir einstaklingar með sömu erfðaeiginleika, og alltaf af sama kyni. 95% eineggja tvíbura eru í sitt hvorum vatnsbelgnum en þá er alltaf einn æðabelgur og ein fylgja.

5% eineggja tvíbura eru í sama vatnsbelg, tíðni fósturláta í slíkum tilfellum er 50-75%.

 

 

 

 

 

Einn fóstursekkur með tveimur nestispokum
og fósturvísum (Diamond ring sign) - 6 vikur

Þunn belgjaskil T-sign

Tvíeggja tvíburar (dizygotie)

Tveir þriðju allra tvíbura eru tvíeggja.

Tvö egg frjóvgast og til verða tveir ólíkir einstaklingar, sem geta verið af sama kyni eða sitt hvoru kyninu.

Það eru alltaf tveir vatnsbelgir og tveir æðabelgir og tvær fylgjur.

 

 

 

 

Tveir kollar og þykk belgjaskil á milli 12 vikur

 

 

 

 

 

Með ómskoðun er oftast hægt að greina hvort tvíburar eru eineggja eða tvíeggja.

Mikilvægt er að greina belgjaskil til aðgreiningar á eineggja og tvíeggja tvíburum og best er að sjá það við ca. 8- 12 vikur.

Eftirlit á meðgöngunni er skipulagt samkvæmt því.

Öllum konum stendur í dag til boða að koma í fósturgreiningu við 11-14 vikur og aftur við 19-20 vikur.( sjá bækling “Fósturgreining á meðgöngu”).

Boðið er upp á viðtal/ráðgjöf hjá ljósmóður sem er sérfræðingur í tvíburamðgöngum við 10-11vikur.

Flest börn fæðast heilbrigð, það er þó ekki sjálfgefið.

Í einstaka tilfellum finnast mjög alvarlegir fósturgallar þar sem barninu er ekki hugað líf eða búist er við mikilli andlegri og /eða líkamlegri fötlun þess.

Einnig greinast vandamál sem jafnvel lagast af sjálfu sér eða hægt er lækna með aðgerð eftir fæðingu.

  • Líkur á fósturgöllum í tvíburameðgöngum er 3 sinnum meiri en í einbura meðgöngu
  • Líkur á litningagöllum hjá tvíeggja tvíburum er 2 sinnum meiri en í einbura meðgöngu
  • Líkur á litningagöllum hjá eineggja tvíburum er sá sami og í einbura meðgöngu


Ath: Gott er fyrir foreldra í tvíburameðgöngu að íhuga vel eftirfarandi spurningar áður en farið er í fósturgreiningu:

1. Vil ég fósturgreiningu til að undirbúa mig fyrir móttöku einstaklings með fósturgalla ef slíkt myndi greinast?

2. Ef í ljós kemur að annað barnið eða bæði er með fósturgalla, hvað vil ég gera?

  •  Vil ég ljúka meðgöngunni fyrir bæði.
  •  Vil ég valfóstureyðingu fyrir veika fóstrið (hætta á fósturláti er þá hjá heilbrigða fóstrinu, fer það eftir meðgöngulengd hversu mikil og hvort um eineggja eða tvíeggja tvíbura era ð ræða). Þessar aðgerðir mælum við með að séu gerðar á sérhæfðri deild.
  •  Vil ég bíða átekta og sjá hverju fram vindur.


3. Vil ég greiningarpróf (legástugu) ef auknar líkur á litningagalla koma í ljós við 11-14 vikna skimun?

  • Líkur á fósturláti v/legástungu u.þ.b..1-2%
  • Mælt er með legvatnsástungu við 16 vikur hjá eineggja tvíburum en fylgjusýnatöku hjá tvíeggja tvíburum við 11-14 vikur.


Æskilegt er að fylgjast með vexti, legvatnsmagni og legu barna í tvíburameðgöngum þar sem líkur á vaxtarfrávikum er meiri en í einbura meðgöngu.

 Eftirfarandi tímar fyrir ómskoðanir eru bestir

Eineggja tvíburar

  • Eineggja tvíburar hafa sameiginlega fylgju og er því viss hætta á að annað barnið fái meiri næringu en hitt og er gott að vita það snemma.  Þess vegna er mælt með ómskoðun við 12, 16, 18, 20, 22, 24, 28, 32, 34 og 36 vikur
  • Bjóða fæðingu við 36-37 vikur
  • Mælt er með að mæðraeftirlit hjá konum með eineggja tvíbura fari fram á áhættumæðraverd 22B á Landspítala

Tvíeggja tvíburar 

Mæðravernd fer alla jafna fram hjá ljósmóður/heilsugæslulækni á heilsugæslustöð ef engir aðrir áhættuþættir eru til staðar. 

  • Mælt er með ómskoðun við 12, 20, 28, 32, og 35 vikur
  • Bjóða fæðingu við 37-38 vikur

Utan þessa tíma er ómskoðað ef nauðsyn krefur og óskað er eftir því af starfsfólki í mæðraeftirliti.

Ef nánari upplýsinga er þörf vinsamlega hafið samband við fósturgreiningadeild Landspítala kl. 8:00-12:00 og 13:00-16:00,  sími.543 3256.

Við vísum einnig á vefsíðurnar

www.gen.is  
www.geneticsmadeeasy.com  

Öllum konum stendur til boða ómskoðun/sónar við 11-14 vikur og 19-20 vikur.

  • Greitt er fyrir ómskoðun við 11-14 vikur
  • Snemmsónar, 6-11 vikur
  • Hnakkaþykktarmæling með líkindamati fyrir litningagalla
  • Ekki er greitt fyrir 19-20 vikna ómskoðun eða aðrar ómskoðanir í meðgöngunni

Hvað þarf ég að gera til að komast í ómskoðun?

Fara til læknis á stofu eða til læknis/ljósmóðir í heilsugæslunni og fá beiðni um ómskoðun.

  • Panta síðan tíma í síma 543 3256
  • Deildin er lokuð milli kl. 12:00 og 13:00

Vakin er athygli á því að einungis er skoðað eftir 20 vikur af læknisfræðilegum ástæðum.

Er ómskoðun skaðleg?

Nei, allar rannsóknir benda til þess að ómskoðun sé hættulaus bæði fyrir móður og barn. Engu að síður teljum við að vanda þurfi vel til ábendinga um skoðunina.

Er óþægilegt að fara í ómskoðun?

Nei, oftast ekki, læknir/ljósmóðir sem hafa sérhæft sig í ómskoðun framkvæma hana.
Köldu geli er smurt yfir kvið konunnar og ómhaus strokið yfir legið.
Mynd birtist á skjá ómtækisins og á aukaskjá fyrir konuna. Myndgæði eru misjöfn og fer það eftir legu fósturs og þyngd/líkamsþykkt móður. Ef myndgæði eru slæm þarf stundum að ýta ómhausnum nokkuð þétt á kvið konunnar til þess að fá skýra mynd.

Er nauðsynlegt að fara í ómskoðun?

Ómskoðun og fósturgreining er val verðandi foreldra.

Flest börn fæðast heilbrigð en það er þó ekki sjálfgefið.

Í fáum tilfellum greinist minni- eða meira háttar fósturgalli sem getur valdið áhyggjum foreldra eða erfiðri ákvarðanatöku um framhald meðgöngunnar.
Foreldrar sem ekki geta hugsað sér að verða fyrir slíku ættu ekki að þiggja þessar skoðanir.

Hvenær er best að fara í ómskoðun?

Við 11-14 vikur, til að meta meðgöngulengd, fjölda fóstra, mæla hnakkaþykkt til að meta líkur á litningagalla og hjartagalla.

Við 19-20 vikur, til að staðfesta meðgöngulengd og áætla væntanlegan fæðingardag, staðsetja fylgju og skoða fóstrið með tilliti til sköpulags- og líffæraafbrigða.

Er hægt að koma í 11-14 vikna skoðun án þess fara í hnakkaþykktarmælingu?

Já, þá er mæld meðgöngulengd, fjöldi fóstra skoðaður og fósturútlit skoðað en ekki gert líkindamat fyrir litningagöllum. Hins vegar ef hnakkaþykkt sæist aukin, væri konunni sagt frá því.

Ef ég er orðin 35 ára eða eldri og vil fá litningarannsókn, þarf ég þá að fara í hnakkaþykktarmælingu?

Nei, það er ekki nauðsynlegt, hins vegar mælum við með ómskoðun við 12 vikur til að staðfesta meðgöngulengd og fjölda fóstra.

Heppilegur dagur fyrir legástunguna er reiknaður út frá þessari skoðun.

Er hægt að útiloka alla fósturgalla með ómskoðun?

Nei, eðlileg niðurstaða úr ómskoðun gefur ekki fullvissu um að allt verði í lagi, þar sem ekki er hægt með ómtækninni að greina öll afbrigði frá hinu eðlilega.

Er hægt að fá myndir af fóstrinu ?

  • Já, gegn greiðslu
  • Gott er að láta vita strax í upphafi skoðunar ef óskað er eftir myndum
  • Myndir fylgja með í 11-14 vikna fósturskimun og ekki greitt fyrir þær aukalega
  • Myndbandsupptökur eru ekki leyfðar á deildinni

Er hægt að fá að vita kyn fóstursins?

Já, oftast sést kyn fóstursins við ómskoðun í 19-20 viku.
Það er þó ekki skoðað nema móðirin óski eftir því.

 

 
 12 vikna fóstur
 
 20 vikna fóstur
 
 36 vikna fóstur
 
 
Fótur á 36 vikna fóstri

 

Fósturgreiningardeild 21B hefur yfir að ráða fimm ómskoðunartækjum og er möguleiki á ómun í þrívídd á fjórum tækjanna.

Þrívíddartæknin er mjög sérhæfð og þarfnast sérstakra aðstæðna. Hún er aðeins notuð í völdum tilfellum þegar um sérstök greiningarvandamál er að ræða. 

Fyrstu þrívíddartækin voru tekin í notkun árið 2005.

Ómskoðun með þrívídd hefur verið í þróun frá 1990 og hefur ekki ennþá verið tekin í notkun að neinu ráði við fósturgreiningar.

Fósturgreining og flæðismælingar eru fyrst og fremst gerðar með tvívíddarómun og ekki hefur verið sýnt fram á þrívídd bæti greiningar nema í undantekningartilfellum, þá sérstaklega vegna klofinnar varar eða klofins góms og skoðunar á heila og útlimum.

Þrívíddarómun virkar best eftir að 26. viku meðgöngu er náð, þá er nægt legvatn umhverfis fóstrið en það er algjört skilyrði fyrir því að þessi tækni nýtist sem best.

Einnig þarf fóstrið að liggja með höfuð og andlit þannig að nægt vatn sé umhverfis það, ef það liggur djúpt í grind eða með andlit upp að fylgju eða legi nást ekki góðar myndir.

Konum á Íslandi hefur staðið til boða að koma í ómskoðun/ fósturgreiningu við 12 vikur og aftur við 20 vikur, ekki hefur verið skoðað utan þess tíma nema af læknisfræðilegum ástæðum.

 

 

 

 

 


Erfðaráðgjöf er veitt á deildinni af erfðaráðgjafa og/eða sérfræðingi í erfðasjúkdómum.

Ástæður
1. Konan er arfberi erfðasjúkdóms
2. Erfðasjúkdómar í ætt verðandi foreldra
3. Áður fætt barn með erfðasjúkdóma
4. Fósturskimun leiðir í ljós fósturgalla eða líkur á fósturgalla.
5. Áður fætt andvana barn.
6. Fósturlát þrisvar sinnum eða oftar 

Ráðgjöfin felst í að útskýra líkur á sjúkdómi, hvaða rannsóknir unnt er að gera og  setja fram áætlun um eftirlit og meðferð.

Sjá nánar á vefsíðu erfða- og sameindalæknisfræðideildar.

Tímapantanir hjá fósturgreiningardeild ef kona er í meðgöngu í síma 543 3256.
Var efnið hjálplegt?
Takk fyrir
Af hverju ekki?