Umhverfismál á Landspítala

Timalina_Isl_st_300.jpg (847671 bytes)
Tímalína - Umhverfismál LandspítalaUmhverfisstefnunni er markvisst fylgt eftir. Í grænu bókhaldi er haldið utan um tölur sem tengjast umhverfisþáttum, meðal annars unnið að því að auka flokkun úrgangs, draga úr notkun á einnota vörum, minnka matarsóun, auka vistvæn innkaup og hvetja starfsmenn til að nota vist- og heilsuvæna ferðamáta til og frá vinnu.
Spítalinn hefur lagt áherslu á mælanlegan árangur og hefur haft ISO 14001 staðalinn til viðmiðunar. Fylgt er lagakröfum, unnið er eftir stefnu og starfsáætlun með stuðningi framkvæmdastjórnar og umhverfisnefndar spítalans.

  • 2017 - Tilnefning til umhverfisverðlauna Norðurlandaráðs
  • 2017 - Sustainable healthcare organizer of the year 2017 á vegum Bonnier Business Media og Nordic Center for Sustainable Healthcare. 
  • 2016 - Hjólavottun - silfur fyrir Hringbraut og Fossvog, Landakot, Grensás, Ármúla, Vífilsstaði, Tunguháls, BUGL, Klepp og Blóðbankann
  • 2015 - Kuðungur, umhverfisverðlaun umhverfis- og auðlindaráðuneytisins 2014 fyrir framúrskarandi starf að umhverfismálum 
  • 2015 - Svansvottun hjá eldhúsi og matsölum Landspítala
  • 2014 - Samgönguverðlaun Reykjavíkurborgar 2014
  • 2014 - Hjólaskálin - viðurkenning vegna hvatningar til hjólreiða starfsfólks m.a. með uppbyggingu á 
               aðstöðu og samgöngustyrkjum
  • Árið 2016 féllu daglega til um 4 tonn af úrgangi frá starfsemi Landspítala. Daglega frá almennum rekstri falla til 3,3 tonn en árið 2016 falla til daglega 0,7 tonn vegna framkvæmda, slíkur úrgangur getur sveiflast mikið á milli ára.
  • Árið 2016 náðist markmið um 30% endurvinnslu. Daglega eru því send til endurvinnslu 1,2 tonn af þeim 4 tonnum sem til falla. Tölur fyrir árið 2017 sýna að endurvinnsla er enn að aukast.
  •  
  • Árið 2017 hefur verið sérstakt átak í að bæta verklag um endurvinnslu á raftækjum og rafeindatækjum sem hefur aukist í kjölfarið. Árið 2016 skilaði Landspítalinn 530 kg/mánuði af raftækjum og rafeindabúnaði til endurvinnslu en eftir átakið eru skilin 1390 kg/mánuði.
  • Vorið 2017 bættist glerflokkurinn við frá deildum, í hverjum mánuði safnast 1200 kg.
  • Endurvinnslutunnur á LandspítalaSett hefur verið upp flokkunaraðstaða á öllum deildum með skýrum upplýsingum fyrir plast, pappír, pappa og aðra algenga flokka.
  • Flokkað er í 26 flokka á spítalanum samkvæmt flokkunartöflu (pdf).
  • Flokkun á pappír í pappírsgáma á LandspítalaPappírsendurvinnsla hefur tífaldast frá því að umhverfisstefnan var sett og farið úr 11 tonnum 2012 í 112 árið 2016.
  • Plastendurvinnsla hefur sexfaldast, farið úr 8 tonnum 2012 í 48 tonn 2016.
  • Endurnýting hefur verið aukin, m.a. er nú safnað notuðum fötum í þvottahúsi Landspítala sem Rauði krossinn tekur, árlega gera það um 10 tonn.
  • Í samstarfi við birgja er notuðum prenthylkjum komið í áfyllingu.
  • Lífræn flokkun er í eldhúsi og matsölum og sent til jarðgerðar og nemur um 2,2 tonnum á viku.
  • Afgangsmatarolía er komið til orkuendurvinnslu.
  • Verklag um bætta meðhöndlun hættulegra efna hefur verið innleitt.
  • Starfsmenn Landspítala ferðast á leið sinni í og úr vinnu vegalengd sem jafngildir því að fara 4.500 hringi í kringum Ísland á ári. Þessar bílferðir eru næststærsti þátturinn í kolefnisspori Landspítala.
  • Eftir að ferðavenjukönnun spítalans árið 2011 sýndi mikinn áhuga starfsmanna var hafist handa við uppbyggingu á aðstöðu og boðnir samgöngusamningar frá maí 2014. Átakið hefur gengið vel, um haustið 2014 hafði fjöldi starfsmanna sem ferðast vistvænt farið úr 21% í 28%. Af þeim töldu 82% samgöngusamninginn hafa góð áhrif á heilsu sína og líðan, samkvæmt könnun.
  • Ferðavenjukönnun 2016 sýndi mjög jákvæða þróun, yfir sumartímann ferðast 40% starfsmanna oftast með vistvænum hætti.
  • Við byggingar Landspítala eru hjólagrindur fyrir ríflega 400 hjól auk nokkurra læstra hjólageymslna og þurrkskápa fyrir föt. Öryggismyndavélar vakta stærri hjólastæðin. Á Hringbraut og í Fossvogi er loftpumpa og verkfæri.
  • Árið 2017 var sérhannað, aðgangsstýrt, yfirbyggt hjólaskýli fyrir 40 hjól vígt í Fossvogi.
  • Haustið 2016 fengu 10 stærstu starfsstöðvar spítalans hjólavottun.
  • Landspítali kaupir vörur og þjónustu fyrir um 50 milljónir króna að meðaltali á degi hverjum. Birgjar eru um 3.000 talsins.
  • Ýmis dæmi eru um að umhverfisskilyrði við innkaup á Landspítala hafi skilað bæði sparnaði og betra umhverfi. Útboð á prentþjónustu leiddi til ýmiss konar hagræðingar, 50 milljón króna sparnaðar og stórminnkaðrar pappírsnotkunar.
  • Keyptir hafa verið umhverfisvænir sendiferðabílar sem hafa dregið úr eldsneytiskostnaði og kolefnisspori.
  • Allur prentpappír sem Landspítali kaupir er umhverfisvottaður og allar ræstingar.
  • Aukin áhersla er á vistvæn innkaup á Landspítala, meðal annars með því að setja skýrar umhverfiskröfur í útboðum um m.a. efnainnihald, orkunotkun, hávaðamörk, loftmengun og endingu
  • Á árunum 2013-2017 hafa verið sett umhverfisskilyrði í um 30 útboð og yfir 60 örútboð og verðfyrirspurna.
  • Þvottahús Landspítala skaffar lín spítalans sem er 100% Öko-tex og 13% af því er umhverfisvottað.
  • Á Landspítala eru árlega notuð 120.000 sýnaplöst sem hafa til þessa verið úr PVC. Í samstarfi við birgja eru nú komin í notkun ný og bætt sýnaplöst án PVC sem draga úr úrgangi og mengun.
  • Árið 2014 var í fyrsta sinn sett fram krafa í útboði á hjúkrunarvörum um að þær innihéldu ekki PVC, þalöt og DEHP. Skoðunarhanskar eru nú án PVC og latex. Sérstök áhersla hefur verið á að vörur sem eru í mikilli snertingu við nýbura séu án PVC og DEHP.

Landspítali vinnur skipulega að því að minnka notkun einnota vara og fyrirbyggja sóun. Á spítalanum er töluvert um einnota vörur m.a. við hjúkrun, lækningar, rannsóknir og ýmsan rekstur. Einnota vörur geta verið nauðsynlegar, til dæmis í sóttvörnum. Stundum er þó hægt að skipta þeim út fyrir margnota vörur.

  • Vagnayfirbreiðslur sem voru teknar í notkun 2012 eru til dæmis hagkvæmar og umhverfisvænar. Þær spara árlega ríflega 6 milljónir króna og 10 tonnum minna er notað af plasti.
  • Landspítali notaði um 6 tonn af bekkjapappír árið 2013 eða 370 km og það kostaði 2,6 milljónir. Á barnadeild er ekki notaður bekkjapappír með góðum árangri og sparnaði. Fleiri deildir fylgja nú í kjölfarið. Eftir átak sem er í gangi þá sýnir samanburður á milli 2016 og 2017 samdrátt upp á 11% eða 700 kg minna af bekkjarpappír verður notaður á Landspítala eftir 2017.
  • Pappírsnotkun minnkaði um 45% frá 2009 og 2013 vegna ýmissa aðgerða m.a. innleiðingar á prentþjónustu. Prenturum fækkaði á sama tíma úr 1.290 í 291.
  • Frauðplastboxum hefur fækkað um 123.000. Tekin voru í notkun margnota matarbox í matsölum án PA sem spara fé, umhverfi og úrgang. Frá árinu 2017 bættust margnota súpubox við.
  • Áætlað er að minnka enn frekar notkun á einnota vörum, til dæmis skóhlífum. Fjölmargar hugmyndir frá starfsmönnum liggja fyrir um þetta og ýmsum þeirra hefur þegar verið hrint í framkvæmd á deildum spítalans.
  • Landspítali hætti að kaupa frauðglös 1. janúar 2017.
  • Sýkladeild og Blóðbanki hafa safnað og sent árlega um 250 frauðkassa ásamt kæligelum til endurnotkunar í stað þess að henda. Þetta hefur sparað fé og úrgang.

  • Hættulegur úrgangur, m.a. efnaúrgangur, sóttmengaður úrgangur og rafeindabúnaður, fellur til víða á Landspítala. Unnið hefur verið að því að bæta verklag við meðhöndlun hættulegs úrgangs, að það sé skýrt, í samræmi við löggjöf og innleitt á öllum deildum spítalans.
  • Verið er að innleiða Eco-online, kerfi sem bætir efnastjórnun á spítalanum.
  • Í innkaupum á vegum spítalans eru gerðar kröfur í útboðum og verðfyrirspurnum um að vörur innihaldi ekki ákveðnar vörur.
  • Aðkeypt ræstiþjónusta er 100% umhverfisvottuð sem felur m.a. í sér að notuð eru umhverfis- og heilsuvæn ræstiefni.
  • Í eldhúsi og matsölum hefur efnum fækkað úr 26 í 16 og hlutfall umhverfisvottaðra ræsti- og hreinsiefna hefur aukist í 99%.
  • Í þvottahúsi spítalans eru gerðar kröfur um umhverfisvæn efni, þar af eru x% umhverfisvottuð.

Eldhús Landspítalans er eitt stærsta eldhús á Íslandi og útbýr um 5000 máltíðir á dag fyrir starfsmenn, gesti og sjúklinga. Árið 2015 fékk eldhúsið umhverfisvottun Svansins og skiluðu umhverfisaðgerðir eldhússins miklum og jákvæðum ávinningi.

  • Daglega er boðið upp á grænmetisrétt, þeim sem kaupa mat í matsölum fjölgaði um 30% og ánægja gesta jókst um 50%.
  • Vel er fylgst með matarsóun og reynt að draga úr henni eins og kostur er; skammtar hafa verið aðlagaðir, pöntunarkerfi matsala þróað og innkaup vel skipulögð. Frá janúar 2017 hefur óseldum matarskömmtum til starfsmanna verið safnað og komið til Samhjálpar.
  • Aukið framboð er af lífrænt ræktuðum mat, 13 tegundir eru í boði reglulega, 7 af þeim eru í boði daglega.
  • Fleiri umhverfisvottaðar vörur eru notaðar, 99% ræstivara, allur hreinlætispappír, skrifstofupappír og servíettur.
  • Minna plast og einnota ílát: boðið er upp á margnota matar- og súpubox eða einnota pappabox og hnífapör úr plöntumassa fyrir gesti sem vilja taka með sér matinn. Aðrir gestir nota margnota borðbúnað. Plastílát heyra sögunni til.
  • Meira til endurvinnslu: Flokkunarstöðvar fyrir gesti eru í öllum 9 matsölum og í eldhúsinu er flokkað í 7 úrgangsflokka sem fara til endurvinnslu. Allir matarafgangar fara til jarðgerðar og starfsmenn spítalans fá ókeypis motlu úr jarðgerðinni.
  • Starfsemi Landspítala krefst töluverðrar orku- og vatnsnotkunar. Rafmagnsnotkunin jafngildir notkun um 4.240 heimila og heitavatnsnotkunin um 1.760 heimila.
  • Kostnaður vegna rafmagns og heits vatns er um 320 milljónir á ári.
  • Gufuframleiðsla á spítalanum notar eldsneyti sem samsvarar meðaleyðslu um 100 bifreiða.
  • Orkuúttektir í nokkrum byggingum og úrbætur í kjölfarið skiluðu töluverðum orkusparnaði.
  • Ætlunin er að minnka notkun á rafmagni um 3% og heitu vatni um 3% frá árinu 2015 til 2020. Unnið er að þessu með úttekt orkunotkunar og orkusparandi aðgerðum í kjölfarið.
  • Árið 2017 hefur notkun svartolíu verið hætt en hún var notuð í varakatli þvottahúss og ketilhúsi við Hringbraut sem sér eldhúsi og dauðhreinsun sýkladeildar fyrir gufu. Í stað svartolíu verður notuð díselolía þó enn sé leitað leiða til að hætta þeirri notkun.

Fyrirhugað er að nýr Landspítali uppfylli ýmsar umhverfiskröfur, m.a. um umhverfisvottun BREEM.

  • Við hönnun nýs spítala er heilsa og vellíðan notenda í fyrirrúmi og auk þess skapaðar forsendur fyrir því að starfsemin verði sem umhverfisvænust. Þar má nefna áherslu á heilnæmt inniloft, góða hljóðvist, dagsbirtu sem víðast, góðar aðstæður fyrir hjólandi, gangandi og almenningssamgöngur, heilnæm og vistvæn byggingarefni og góða orkunýtingu bygginga.
  • Á framkvæmdatíma verða gerðar kröfur til verktaka um umhverfisstjórnun sem tryggi að umhverfisáhrif verði sem minnst meðan á framkvæmdum stendur.


Hér neðan má sjá myndbönd sem gefa ágæta mynd af starfinu:

Það er stefna Landspítala að vera til fyrirmyndar í umhverfismálum og hafa samfélagslega ábyrgð að leiðarljósi við ákvörðunartöku og í daglegu starfi.
  • Umhverfisstefna Landpítala (pdf) er leiðarvísir að þessari framtíðarsýn. Ýmis skref hafa verið stigin í átt að umhverfisvænni Landspítala síðan stefnan var sett 2012 og fjölgar þeim jafnt og þétt.
  • Loftslagsmarkmið Landspítala (pdf) er sett til 2020 og samkvæmt þeim ætlar spítalinn að draga úr losun kolvísýrings um 40% á 5 árum frá árinu 2015.
Landspítali er einn stærsti vinnustaður landsins með rúmlega 5 þúsund starfsmenn. Starfsemin er fjölbreytt og umfangsmikil, allt frá innkaupum og byggingarframkvæmdum til ýmiss konar rannsókna og meðferða í heilbrigðisvísindum. Spítalinn gegnir mikilvægu hlutverki fyrir heilsu fólksins í landinu en starfsemi hans hefur líka í för með sér heilmikil áhrif á umhverfið.

Sem dæmi má nefna að daglegt starf á spítalanum krefst mikilla flutninga og ferða, töluvert fellur til af úrgangi, notuð eru lyf og varasöm efni, mikið er keypt af vörum og þjónustu , tækjabúnaður krefst mikils rafmagns og notuð eru kynstrin öll af einnota vörum og umbúðum. Allt hefur þetta áhrif á umhverfi og heilsu með einum eða öðrum hætti. 

Undanfarin ár hefur verið unnið ötullega að verkefnum sem draga úr umhverfisáhrifum. Áhersla hefur verið á að vinna með starfsmönnum, hagsmunaaðilum og að deila reynslu spítalans. Starfsmenn hafa verið ötulir liðsmenn, tekið breytingum fagnandi og átt margar góðar hugmyndir. Reynt er að gera hlutina sem einfaldasta og skýra sé þess kostur, þannig að auðvelt sé að vera umhverfisvænn.