1140x175Haus_Innkirtladeild_2_2017.jpg (179565 bytes)

Innkirtladeild

Staðsetning: LSH Fossvogi, A3 þriðju hæð gengið inn um aðalinngang
Afgreiðslusími: 543 6040 eða skiptiborð 543 1000
Tímapantanir:  Milli kl 08:00 og 16:00 alla virka daga nema föstudaga frá 8-12.
Yfirlæknir: 
Rafn Benediktsson

Einnig er hægt að panta tíma hér eða senda tölvupóst á innkirtladeild@landspitali.is

Hafa samband við deildina

Frétt - 9.05. 2017 |>>

 

    Í NEYÐ  | >  

Neyðarsími 112 


Staðsetning: Landspítalinn í Fossvogi. Göngudeild sykursjúkra A-3 - 3. hæð. Gengið inn fum aðalinngang.

Undirbúningur fyrir komu á göngudeild (pdf) eða skoðið flypan hér ofan.

ATH: Eingöngu er tekið við nýjum sjúklingum eftir tilvísun frá lækni

Sykursýki, diabetes, þýðir að blóðsykur er hækkaður miðað við eðlileg gildi. Þetta er sjúkdómur sem upp kemur vegna lélegrar virkni og/eða framleiðslu insúlíns í líkamanum. Insúlín er hormón sem er nauðsynlegt til að sykur komist úr blóðinu og inn í frumur líkamans og nýtist þar sem orka. Ef virkni og/eða framleiðsla insúlíns er léleg nýtast kolvetni úr fæðunni ekki sem skyldi og blóðsykur hækkar.
Meðferð við hækkuðum blóðsykri er mismunandi frá einum einstaklingi til annars.

Eftirfarandi eiga að vera í eftirliti á göngudeild:

  • Sykursýki tegund 1 
  • Sykursýki tegund 2 með svæsna fylgikvilla eða í mikilli hættu á fylgikvillum:
  •  Virkt fótasár eða saga um fótasár/vandamál 
  • Svæsinn augnkvilli 
  • Svæsinn taugakvilli 
  • Nýrnakvilli

Einnig þeir sjúklingar með sykursýki 2 sem:

  • Erfiðlega gengur að ná markmiðum
  • Eru á flókinni og fjölþættri lyfjameðferð
  • Eru á flókinni insúlínmeðferð
  • Að öllu jöfnu bókað gegnum ritara í s 543 6331 eða með tölvupósti í netfangið innkirtladeild@lsh.is

Staðsetning: Landspítalinn í Fossvogi. Göngudeildin er á A-3 - 3. hæð. Gengið inn um aðalinngang,

Undirbúningur fyrir komu á göngudeild

Að öllu jöfnu bókað gegnum ritara í s 543 6331 eða með tölvupósti í netfangið innkirtladeild@lsh.is

Staðsetning: Landspítalinn í Fossvogi 3. hæð E-álma, aðalbygging 108, Reykjavík Sími 543-8310 Fax 543-2247

Afgreiðsla deilarinnar er á miðjum gangi í E-álmu á 3. hæð.
Tölvusneiðmyndir eru staðsettar á 2. hæð E-álmu og segulómun er í G-álmu á 3.hæð.

Tímapantanir
Hægt er að panta tíma í beinþéttnimælingu hér   og fer hún núna gegnum afgreiðslu röntgendeildar á opnunartíma hennar.

Afgreiðsla röntgendeilda er opin frá kl. 08:00 – 16:00 virka daga. Þá er tekið við tímapöntunum og niðurstöður rannsókna afgreiddar.

Ávallt verður að vera læknisfræðileg ástæða fyrir röntgenrannsóknum og þær skal framkvæma á viðurkenndan hátt, þannig að geislun verði eins lítil og unnt er. Þá er sú hætta sem fylgir geisluninni réttlætanleg og tryggt er að ávinningur sjúklings er meiri en áhættan.

Bein er lifandi vefur sem er í stöðugri umsetningu, þ.e. eyðist og nýmyndast. Það eru fyrst og fremst tvær tegundir frumna sem koma að þessu ferli: osteoblastar sem mynda bein og osteclastar sem eyða beini. Þessi hringrás á sér stað alla ævi og hvort ferlið um sig er ríkjandi á mismunandi æviskeiðum.

Þessi ferli eru undir stjórn hormóna og fleiri þátta svo sem næringu og líkamlegu álagi. Jafnvægið getur raskast vegna sjúkdóma og með aldrinum verða ákveðnar breytingar þannig að beineyðing verður ríkjandi hjá báðum kynjum. Ýmis lyf geta einnig haft mikilsverð áhrif í átt til beinþynningar.

Beingisun og beinþynning >> 

Þarf ég beinþéttnimælingu
Mæla beinþéttni aftur
Verklag við beinþéttnimælingu
Beingisnun og beinþynning

Blóðsykursstjórn - sykursýki tegund 1 - pennameðferð

Að koma í veg fyrir blóðsykursföll að næturlagiBlóðsykurföll næturlagi eru óæskileg af nokkrum ástæðum:

-Það er erfiðara átta sig á þeim en á daginn

-Ef þau eru algeng geta einkenni  þeirra minnkað og loks horfið.

-Þau geta orsakað blóðsykurhækkun undir morgun og eftir morgunmatinn.

Þú getur í raun ekki útilokað blóðsykurfall nema með því að vakna og mæla blóðsykurinn kl. 3:00 í nokkur skipti.  Blóðsykurinn getur verið eðlilegur þegar þú vaknar morgni þrátt fyrir hann hafi verið lágur um nóttina. Gagnlegt er athuga þetta af og til.

Hvað veldur blóðsykurfalli næturlagi? Algengustu orsakir:

-Of stórir skammtar grunninsúlíns.

-Líkamsrækt um daginn án þess bæta sér upp kolvetni eða minnka grunninsúlín.

-Áfengi. Alkóhól stöðvar framleiðslu glúkósa í lifrinnisem alla jafna viðheldur blóðsykri næturlagi.

Hvernig er hægt bregðast við?

Ef þú lækkar alltaf í blóðsykri næturlagi þarftu minnka næturgrunninn. Til byrja með væri gott minnka skammtinn um 10%. Þetta þýðir ef þú notar 20 einingar venjulega ættirðu minnka skammtinn niður í 18 einingar. Gefðu nýjum  skammtastærðum nokkra daga áður en þú breytir aftur og breyttu aðeins einu í einu

Eftir æfingar gætir þú einnig þurft minnka  kvöldskammt af langvirku insúlíniÁgætt er miða við minnka grunninn um 20-30%  sem þýðir fyrir 20 einingar sem notaðar eru venjulega færir þú niður í  14-16 einingar.

Ef þú neytir áfengis  getur verið nauðsynlegt minnka grunninn kvöldi og  borða eitthvað sem inniheldur kolvetni áður en þú sofnar

Að ná markmiðum í sykurstjórn á morgnana 

hefja daginn með háan blóðsykur gerir það verkum erfiðara verður markmiðum sínum en ef sykurinn er í lagi. Ef  fyrsta markmið er koma í veg fyrir blóðsykurföll næturlagi ætti annað markmið vera gott blóðsykurgildi morgni.

Hvað orsakar háan blóðsykur morgni?

Bláa línan í myndinni hér ofan er dæmi um einhvern sem fer sofa með of háan blóðsykur (um 10 mmól/L) og vaknar svipaður. Í þessu tilviki þarf skoða hvað var gefið með máltíðinni (bolus) kvöldið áður. Grunninsúínið  virðist vera rétt því sykurinn helst jafn yfir nóttina þrátt fyrir sykurinn óþarflega hár.

Rauða línan er dæmi um of lítið grunninsúlín. Blóðsykur er fínn þegar viðkomandi sofnar en hækkar um nóttina.

Dögunarfyrirbæri  (e. dawn phenonmenon)  er ástand þar sem blóðsykur hækkar verulega á milli klukkan 03:00 og  07:00. Þetta hefur mismikil áhrif á einstaklinga en það stafar af hækkun hormóna á morgnana (kortisól og vaxtarhormón) sem minnkar næmi líkamans fyrir áhrifum insúlíns.

Lausnir

1. Mikilvægt er ganga úr skugga um blóðsykur í lagi fyrir svefninn.

2. Ef blóðsykur er í lagi fyrir svefninn en of hár þegar vaknað er gæti þurft auka við grunninsúlínið eða skipta  yfir í enn langvirkara grunninsúlín

3. Dögunarfyrirbærið getur reynst erfitt meðhöndla með pennameðferð og ef raunin er gæti insúlíndæla verið betri kostur.  

Að stilla grunninsúlínFlestir þurfa um það bil 50% af heildarskammti sólarhringsins sem grunninsúlín og 50% með máltíðum.

Eldri insúlín (Lantus og Levemir) eru í mörgum tilfellum hætt virka áður en 24 tímar eru liðnir og er því nauðsynlegt fyrir suma vera á tvískiptum skömmtum. Tresiba og Toujeo eru nýrri insúlín sem virka mun lengur og er því óþarfi skipta þeim í tvær gjafir

Hvernig get ég ákvarðað hvort grunnskammtur er réttur?

Besta leiðin til ákvarða grunn er fasta eða borða máltíðir án kolvetna. Með því fasta þarf ekkert máltíðarinsúlín. Í dæminu hér fyrir ofan hefur einstaklingurinn borðað kolvetnalausa máltíð morgni.

Svarta línan sýnir hvað gerist ef grunninsúlín  er rétt ákvarðað - blóðsykur er jafn.

Rauða línan sýnir hvað gerist ef of mikið grunninsúlín er notað  - blóðsykur lækkar.

Bláa línan sýnir hvað gerist ef of lítið grunninsúlín er notað  - blóðsykur hækkar.

Þú getur einnig fastað eða borðað kolvetnalausar máltíðir um hádegi, kaffitíma og kvöldmat til sjá hvernig blóðsykur hagar sér á þessm tímum sólarhringsins. Hægt er gera þessar tilraunir á nokkrum dögum til þess fastan verði ekki of löng í einu.

Hvaða breytingar er hægt gera?

Ef blóðsykur lækkar eftir kolvetnalausa máltíð eða á meðan  á föstu stendur þarf minnka grunninsúlín.
Ef blóðsykur hækkar eftir kolvetnalausa máltíð eða á meðan á föstu stendur þarf auka grunninsúlín.
Ef skipta þarf skömmtum grunninsúlíns í tvær gjafir á sólarhring gæti hjálpað skipta um og insúlín með lengri virkni.
Þegar farið er í líkamsrækt verður taka tillit til þess varðandi insúlíngjafir því meiri hætta er á blóðsykurföllum eftir æfingu.

Að gefa réttan skammt með máltíðumBesta leiðin til stilla saman máltíð og insúlínskammt er telja kolvetni.  Við leggjum ríka áherslu á þú kynnir þér og lærir kolvetnatalningu ef þú hefur ekki tileinkað þér hana þegar. Hægt er aðstoð við kolvetnatalningu hjá næringarfræðingi á göngudeild sykursýki.

stilla skammtahvaða þættir eru mikilvægir?


-
Með tímanum öðlast fólk reynslu í meta kolvetnainnihald matvæla sem það borðar oftast. Í þessu sambandi gildir máltækið æfingin skapar meistarann. Hjálpleg smáforrit í farsíma eru til dæmis Carbs and Cals og MyFitnessPal.

-Kolvetnahlutfall (hve mikið insúlín þarf með  máltíðum) er mjög mismunandi milli einstaklinga og reyndar hjá sama einstaklingi á mismunandi tímum sólarhringsins. Gróft mat á kolvetnahlutfalli er finna í viðauka aftast í þessu hefti. Þetta hlutfall getur einnig breyst eftir því sem tíminn líður og er því mikilvægt fara yfir stillingar öðru hvoru.

-Tímasetning máltíðarinsúlíns getur verið mikilvæg en  vikið er því í skrefi  5.

Er ég gefa réttan skammt?


-
Það fyrsta sem þarf gera er ganga úr skugga um grunninsúlín rétt (þrep 3).

Mældu blóðsykur fyrir máltíð og tveimur klukkustundum eftir borðað er.

-Ef blóðsykur er hærri en 10 mmól/L tveimur tímum eftir máltíð þarf skoða kolvetnahlutfall og gefa meira insúlín með máltíðinni. Tveimur tímum eftir máltíð ætti blóðsykur vera orðinn svipaður og áður en borðað var.  

-Ef blóðsykur er hár tveimur tímum eftir máltíð en lækkar svo niður fyrir markmið 4 til 5 tímum síðar getur það verið merki um máltíðarinsúlínið gefið of seint þ.e lengri tími þurfi líða frá insúlíngjöf þar til borðað er

Að tímasetja insúlíngjafir réttÞrátt fyrir að insúlín eins og Novorapid, Humalog og Apidra séu hraðvirk, getur tekið um 30 mínútur fyrir þau að byrja að virka. Þetta getur þýtt að kolvetnaríkar máltíðir geta hækkað blóðsykur mikið áður en insúlínið fer að virka sé það ekki gefið í tíma.  Á hinn bóginn geta máltíðir sem innihalda mikið af fitu (pizzur og annar skyndibiti ) tafið hækkun blóðsykurs en leitt til þess að blóðsykur getur hækkað löngu eftir máltíðina.

Tímasetning getur einnig skipt verulegu máli þegar grunninsúlínið er gefiðLantus og Levemir geta verið hætt virka áður en 24 klukkustundir eru liðnar en þá hækkar blóðsykur undir morgun og er of hár þegar vaknað er. Þá er skynsamlegt skipta skammtinum upp í tvö skipti á dag eða skipta yfir á nýrri grunninsúlín.

Tímasetningar

Eins og sést hér getur verið varasamt gera breytingar byggðar á einni mælingu. Ef blóðsykur hefði eingöngu verið mældur fyrir hádegismatinn hefði verið hægt draga þá ályktun morgunskammturinn væri of stór. Hér gæti þurft minna insúlín en lykilatriðið þarna er tímasetja insúlíngjöfina með morgunmatnum betur til dæmis 15-20 mín áður en borðað er.

Með síðbúna toppinn sem kemur fyrir áhrif kolvetna- og fituríkrar fæðu gæti viðkomandi haldið of lítill skammtur hafi verið gefinn með hádegismatnumHér er því varasamt hækka insúlínskammtinn byggðan á gildinu fyrir kvöldmatinn. Betra er horfa á tímasetningar og gefa sér jafnvel lítinn skammt af máltíðarinsúlíni klukkan 15 til koma í veg fyrir toppinn um 17. Máltíðarinsúlín sem gefið er kl 12 er búið kl. 16 og getur því ekki hjálpað með toppinn kl 17. 

Að velja réttan leiðréttingarstuðul og ofnota hann ekkiLeiðréttingarstuðull (eða insúlín næmi) er mikilvægur þáttur til stjórna blóðsykrinum. Helsti ávinningur þess mæla blóðsykur með reglulegu millibili er geta leiðrétt of háan sykur fyrir máltíðir og í stöku tilfellum milli mála. Ef alltaf þarf leiðrétta á svipuðum tíma sólarhringsins ætti reyna leita skýringa á af hverju það þarf frekar en treysta á leiðréttingar. Einnig getur verið erfitt átta sig á mynstri í blóðsykri og því getur verið gagnlegt hætta leiðrétta ef stendur til komast rót vandans sem getur verið of lítið grunninsúlín eða rangur leiðréttingarstuðull.

Leiðréttingarstuðull er mismunandi milli einstaklinga en hann er einnig breytilegur á mismunandi tímum sólarhrings hjá sama einstaklingnum. Gott er miða við   leiðrétta niður í 7 mmól/L og er það gert í dæminu hér neðan.

Hver er minn leiðréttingarstuðull?


Einföld leið til meta leiðréttinguna er:

100 / (heildarnotkun insúlíns á dag (Grunninsúlín og máltíðarinsúlín))

Ef viðkomandi notar um það bil 25 einingar af máltíðarinsúlíni og 25 einingar af grunninsúlíni er heildarnotkunin 50 einingar.

Leiðréttingarstuðull væri því 100/50 = 2

Það þýðir 1 eining insúlíns myndi lækka blóðsykurinn um 2 mmól/L.


Ef blóðsykur er t.a.m. 13mmól/L í hádeginu ætti viðkomandi gefa sér 3 einingar auk máltíðarleiðréttingar til   lækka blóðsykur niður í 7 mmól/L

Hafa þarf í huga insúlínviðnám er mismikið á ólíkum tímum sólarhringsins. Yfirleitt þarf heldur meira insúlín á morgnana því þá er viðnám meira og minna á kvöldin og eftir hreyfingu því þá er viðnámið minna.


Ef vart verður við sykurföll í kjölfar leiðréttinga getur þurft endurskoða þetta hlutfall þannig hver eining jafngildi lækkun upp á 2,5 mmól/L en ef sykur helst áfram hár gæti þurft breyta í átt því hver insúlíneining lækki um 1,5 mmól/L.  

Að meðhöndla blóðsykurföllTil þess koma í veg fyrir blóðsykurföll (undir 3,5 mmól/L) þarf mæla blóðsykur reglulega og gefa viðeigandi insúlínskammta. Hins vegar er ekki óvenjulegt  finna fyrir vægum sykurföllum stöku sinnum en þau er mikilvægt meðhöndla eins fljótt og kostur er.


Ef blóðsykurföll verða alltaf um svipað leyti sólarhringsins er mikilvægt reyna koma í veg fyrir þau. Þau skref sem hafa verið rædd þegar ættu geta varpað ljósi á helstu orsakir blóðsykurfalla.

Hver er besta leiðin til meðhöndla blóðsykurfall?

Besta leiðin til meðhöndla lágan blóðsykur er borða 15-20 g af skjótvirkum kolvetnum til dæmis glúkósatöflur eða banana. Æskilegt er bíða í 15-20 mínútur til þess vita hvort einkennin líði  hjá. Ef ekki, gæti verið gott sér eina brauðsneið til viðbótar. Tilhneigingin er ofleiðrétta lágan blóðsykur og þess vegna er mikilvægt mæla sig eftir um klukkustund til tryggja blóðsykurinn hafi ekki rokið upp úr öllu valdi

Eftir blóðsykurfall

Erfitt getur reynst stjórna blóðsykrinum  eftir blóðsykurfall eins og sést á myndinni hér ofan. Gæta verður því hætta á öðru sykurfalli er meiri sólarhringinn á eftir því fyrstaÁstæðan er líkaminn reynir leiðrétta sykurinn sjálfur. Það gerir hann með því nýta sér forða í vöðvum og lifur. Ef annað sykurfall verður er hætt við forðinn í seinna skiptið lítill. Ágætt er líkja þessu saman við vinda blauta tusku –  í fyrstu kemur svolítið vatn en þegar við vindum í annað sinn er hætt við vatnið búiðMikilvægt er hafa gætur á blóðsykrinum í allt sólarhring eftir blóðsykurfall.

Glúkósatöflur

Í apótekum fást nokkrar tegundir af glúkósatöflum með mismunandi kolvetnainnihaldi. Það er því best kynna sér hve mikið hver tafla inniheldur til borða hvorki og mikið lítið af þeim.

Að stilla insúlíngjafir að hreyfinguÞjálfun er mikilvægur þáttur í góðri sykurstjórn. Hún veitir vellíðan  og viðheldur heilbrigði. Þeir sem æfa reka sig hinsvegar á hætta á blóðsykurföllum eykst en við því er hægt bregðast og því engin ástæða til hræðast æfingar. Margir hafa náð frábærum árangri þrátt fyrir sykursýki af tegund 1. Það getur tekið margar tilraunir insúlínskömmtum, tímasetningum og kolvetnamagni  fyrir æfingar réttum en vegna þess hve misjöfn við erum er ekki hægt segja ein leið virki best.

Undirbúningur

Best er vera á bilinu 5 - 10 mmól/L fyrir æfingu.

Ef æfingin er styttri en 45 mínútur:

- Borðaðu 20 - 30 g af kolvetnum ef blóðsykur er lægri en 7 mmól/L.

- Borðaðu 10 - 20 g af kolvetnum ef blóðsykur er á milli 7 og 10 mmól/L.

-Ef blóðsykur er á bilinu 10 til 13 mmól/L þarf engin auka kolvetni.

-Ef blóðsykur er hærri en 13 mmól/L ætti íhuga fresta æfingu þar til blóðsykur byrjar lækka því hætta er á ketónablóðsýringu (e. ketoacidosis).

Ef æfingin er lengri en 45 mínútur þarf  draga úr máltíðarinsúlíni um 30-50% fyrir æfingu.

Auk þess gæti þurft draga úr grunni um allt 50%. Minnkun insúlíns í tengslum við hreyfingu er mjög persónubundin og eru leiðbeiningarnar hér ofan eingöngu til viðmiðunar.

Hér er lykilatriði prófa sig áfram því engir tveir eru eins.

Á meðan æfingu stendur

Það fer eftir lengd æfingar og hversu erfið hún er hve mikið þarf borða af kolvetnum á meðan á æfingu stendur.  (Sjá viðauka 3 til sérstakar ráðleggingar um auka kolvetni).

Eftir æfingu

Grunninsúlín getur þurft lækka um 10-20% nóttina eftir æfingu. Þetta er auðveldara gera ef þú ert á tveimur skömmtum af grunninsúlíni á sólarhringNauðsynlegt getur verið viðbótar kolvetni fyrir nóttina til líkaminn geti fyllt á birgðir í vöðvum og lifur án þess þú fáir blóðsykurfall um nóttina.

Að fara yfir mynstur í blóðsykurmælingumReglulegar mælingar tengjast betri blóðsykurstjórn. er hægt hlaða gögnum niður úr flestum blóðsykurmælum en auk þess eru til síritar sem auðvelda lífið enn frekar. Notendur insúlíndæla eru hvattir til setja upp CARELINK aðgang þar sem á einfaldan hátt er hægt sækja mælingar úr sykurnema og blóðsykurmæli. Þegar búið er hlaða niður er hægt skoða það mynstur sem kemur upp eins og á myndunum hér ofan og gera breytingar ef þarf. Ef þetta er gert með reglulegu millibili til dæmis vikulega verður auðveldara gera smávægilegar breytingar og bera saman mismunandi niðurstöður til sjá hverju breytingar skila. Þessi gögn er hægt senda til göngudeildar eða þeirra heilbrigðisstarfsmanna sem þú hefur getað leitað til hingað til vegna sykursýkinnar.

 

 

 

Blóðsykursstjórn- sykursýki tegund 1 - dælumeðferð

Að koma í veg fyrir blóðsykurföll að næturlagiBlóðsykurföll næturlagi eru óæskileg af nokkrum ástæðum

-Það er erfiðara átta sig á þeim en á daginn.

-Ef þau eru algeng geta einkenni þeirra minnkað og loks horfið.

-Þau geta orsakað blóðsykurhækkun undir morgun og eftir morgunmatinn.

Þú getur í raun ekki útilokað blóðsykurfall nema með því að vakna og mæla blóðsykurinn kl 03:00 í nokkur skipti.  Blóðsykurinn getur verið eðlilegur þegar þú vaknar morgni þrátt fyrir hann hafi verið lágur um nóttina. Gagnlegt er athuga þetta af og til.

Hvað veldur blóðsykurfalli næturlagi? Algengustu orsakir:

-Of stórir skammtar af grunninsúlíni (basal)

-Líkamsrækt um daginn án þess bæta sér upp kolvetni eða nota tímabundinn grunn í dælu.

-Áfengi. Alkóhólið í áfengum drykkjum stöðvar framleiðslu glúkósa í lifrinnisem alla jafna viðheldur blóðsykri næturlagi.

Hvernig er hægt bregðast við?

Ef þú lækkar alltaf í blóðsykri næturlagi þarftu ef til vill minnka næturgrunninn af insúlíni. Til byrja með væri gott minnka insúlíngjöf um 10%. Þetta þýðir ef þú notar 1 einingu á klukkustund ættirðu lækka grunnin niður í 0,9 einingar á klukkustund. Gefðu nýrri stillingu alltaf nokkra daga áður en þú breytir aftur.

Eftir æfingar gætir þú þurft setja inn tímabundinn grunn. Ágætt er byrja á minnka grunninn um 20-30% . Athugið það tekur 1 -1,5 klukkustund fyrir breytingar á grunni skila sér.

Ef þú neytir áfengis  er gagnlegt nota tímabundinn grunn og borða eitthvað sem inniheldur kolvetni áður en þú sofnar.


Að ná markmiðum í sykurstjórn á morgnana hefja daginn með háan blóðsykur gerir það verkum erfiðara er markmiðum sínum en ef sykurinn í lagi morgni. Ef  fyrsta markmið er koma í veg fyrir blóðsykurföll næturlagi ætti annað markmið vera gott blóðsykurgildi morgni.

Hvað orsakar háan blóðsykur morgni?

Bláa línan í myndinni hér ofan er dæmi um einhvern sem fer sofa með of háan blóðsykur (um 10 mmól/L) og vaknar svipaður. Í þessu tilviki þarf skoða hvað var gefið með máltíðinni (bolus) kvöldið áður. Grunninsúlín virðist vera rétt stillt því sykurinn helst jafn yfir nóttina þrátt fyrir sykurinn óþarflega hár.

Rauða línan er dæmi um of lítið grunninsúlín. Blóðsykur er fínn þegar viðkomandi sofnar en hækkar um nóttina.

Dögunarfyrirbæri (e. dawn phenonmenon)  er ástand þar sem blóðsykur hækkar verulega á milli klukkan 03:00 og 07:00. Þetta hefur mismikil áhrif á einstaklinga en það stafar af hækkun hormóna á morgnana (kortisól og vaxtarhormón) sem meðal annars minnkar næmi líkamans fyrir áhrifum insúlíns.

Lausnir:

1. Mikilvægt er ganga úr skugga um að blóðsykur í lagi fyrir svefninn.

2. Ef blóðsykur er í lagi fyrir svefninn en of hár þegar vaknað er gæti þurft auka grunn næturlagi um 10-20%.

3. Dögunarfyrirbærið laga með því auka grunninsúlín klukkan 03:00. Ágætt er byrja á 10% hækkun á þessum tímapunkti.

Að stilla grunninsúlín (basal)Þumalfingursregla er flestir þurfa um 40-50% af insúlíni í grunn (basal) og 50-60% sem máltíðarinsúlin (bolus). Ef grunninsúlínskammtur er stærri en þetta gæti þurft gera breytingar. Þetta er mikilvægt þar sem of mikið grunninsúlín getur aukið matarlyst og átt þátt í þyngdaraukningu. Of stór grunnskammtur getur líka aukið hættu á blóðsykurföllum.


Hvernig get ég ákvarðað hvort grunnskammtur er réttur?

Besta leiðin til prófa þetta er fasta eða borða máltíð án kolvetna. Með því fasta þarf ekkert máltíðarinsúlín. Í dæminu hér fyrir ofan hefur einstaklingurinn borðað kolvetnalausa máltíð í morgunmat.

Svarta línan sýnir hvað gerist ef grunninsúlín stillingar eru réttar - Blóðsykur er jafn.

Rauða línan sýnir hvað gerist ef of mikið grunninsúlín er notað - Blóðsykur lækkar.

Bláa línan sýnir hvað gerist ef of lítið grunninsúlín er notað  - Blóðsykur hækkar.

Þú getur einnig fastað eða borðað kolvetnalausar máltíðir um hádegi, kaffitíma og kvöldmat til sjá hvernig blóðsykur hagar sér á þessum tímum sólarhringsins. Hægt er gera þessar tilraunir á nokkrum dögum til þess fastan verði ekki of löng í einu.


Hvaða breytingar er hægt gera?

Ef blóðsykur fellur eftir máltíð án kolvetna (eða ef þú ert fastandi) ætti prófa lækka grunninsúlínskammt um 10% til byrja með.

Ef blóðsykur hækkar eftir máltíð án kolvetna (eða ef þú ert fastandi) ætti prófa auka grunninsúlínskammt um 10% til byrja með.


Tímabundinn grunnur
Með dælunni er hægt stilla inn tímabundinn grunn. Þetta getur verið gagnlegt í tengslum við hreyfingu, veikindi, streitu og hjá sumum konum fyrir blæðingar. Hægt er stilla inn mismunandi grunnmynstur fyrir vinnudaga og helgar til halda sem jöfnustum blóðsykri. Verulegur munur getur verið á insúlínþörf eftir því hvort um er ræða virka daga eða helgar.

Í viðauka 1 er hægt sjá töflu yfir kolvetnalausar máltíðir.

Að gefa réttan skammt með máltíðum (bolus)Þumalfingursregla er flestir þurfa um 40-50% af insúlíni í grunn (basal) og 50-60% sem máltíðarinsúlin (bolus). Ef grunninsúlínskammtur er stærri en þetta gæti þurft gera breytingar. Þetta er mikilvægt þar sem of mikið grunninsúlín getur aukið matarlyst og átt þátt í þyngdaraukningu. Of stór grunnskammtur getur líka aukið hættu á blóðsykurföllum.


Hvernig get ég ákvarðað hvort grunnskammtur er réttur?

Besta leiðin til prófa þetta er fasta eða borða máltíð án kolvetna. Með því fasta þarf ekkert máltíðarinsúlín. Í dæminu hér fyrir ofan hefur einstaklingurinn borðað kolvetnalausa máltíð í morgunmat.

Svarta línan sýnir hvað gerist ef grunninsúlín stillingar eru réttar - Blóðsykur er jafn.

Rauða línan sýnir hvað gerist ef of mikið grunninsúlín er notað - Blóðsykur lækkar.

Bláa línan sýnir hvað gerist ef of lítið grunninsúlín er notað  - Blóðsykur hækkar.

Þú getur einnig fastað eða borðað kolvetnalausar máltíðir um hádegi, kaffitíma og kvöldmat til sjá hvernig blóðsykur hagar sér á þessm tímum sólarhringsins. Hægt er gera þessar tilraunir á nokkrum dögum til þess fastan verði ekki of löng í einu.


Hvaða breytingar er hægt gera?

Ef blóðsykur fellur eftir máltíð án kolvetna (eða ef þú ert fastandi) ætti prófa lækka grunninsúlínskammt um 10% til byrja með.

Ef blóðsykur hækkar eftir máltíð án kolvetna (eða ef þú ert fastandi) ætti prófa auka grunninsúlínskammt um 10% til byrja með.


Tímabundinn grunnur
Með dælunni er hægt stilla inn tímabundinn grunn. Þetta getur verið gagnlegt í tengslum við hreyfingu, veikindi, streitu og hjá sumum konum fyrir blæðingar. Hægt er stilla inn mismunandi grunnmynstur fyrir vinnudaga og helgar til halda sem jöfnustum blóðsykri. Verulegur munur getur verið á insúlínþörf eftir því hvort um er ræða virka daga eða helgar.

Tafla yfir kolvetnalausar máltíðir.

Morgunmatur

Hrærð/steikt/soðin egg
Hrærð/steikt/soðin egg ásamt beikoni, silungi eða laxi 
Lárpera - Avocado
Ýmsir ostar (lesið á umbúðir)

Aðrar máltíðir

Eggjahræra án mjólkur með osti og skinku
Óunnar kjötvörur
Fiskur

Meðlæti

Salat, agúrka, paprika, sveppir, tómatar, laukur, blómkál, spergilkál, avakadó.
Majónes
Allar olíur (salatdressingósykruð)

Drykkir

Vatn/Sódavatn
Kaffi
Sykurlausir gosdrykkir

Þetta eru uppástungur varðandi matvörur sem hægt er velja þegar verið er athuga hvort grunninsúlín er rétt stillt inn.

Sætuefni sem hafa endingunaol eins og t.d. xylitol geta haft áhrif til hækkunar á blóðsykri.

Að tímasetja máltíðarinsúlín og velja skammtaformÞrátt fyrir að insúlín eins og Novorapid, Humalog og Apidra séu hraðvirk, getur tekið þau um 30 mínútur að byrja að virka jafnvel þótt þau séu gefin með dælu. Þetta getur þýtt að kolvetnaríkar máltíðir geta hækkað blóðsykur mikið áður en insúlínið fer að virka sé það ekki gefið í tíma.  Á hinn bóginn geta máltíðir sem innihalda mikið af fitu (pizzur og annar skyndibiti ) tafið hækkun blóðsykurs en leitt til þess að blóðsykur getur hækkað löngu eftir máltíðina.


Tímasetning máltíðarinsúlíns

Þegar blóðsykur er mældur 2 klukkustundum eftir máltíð, og aftur fyrir næstu máltíð, gefur það góða vísbendingu um hvort máltíðarleiðréttingin hafi virkað eins og til var ætlast. Það er gagnlegt að huga að því hvernig máltíðin sem við ætlum að borða er samsett.

Í dæminu hér að ofan hefur blóðsykur hækkað hratt eftir kolvetnaríkan morgunverð og afleiðingin er mikil hækkun. Á línuritinu sést líka hvernig blóðsykur hækkar seint að deginum eftir fituríkan hádegisverð. Það gerist vegna þess að fitan tefur fyrir frásogi kolvetna.


Með því að mæla blóðsykur eingöngu rétt fyrir hádegið í tilfelli sem þessu, væri ályktunin ef til vill sú að þú ættir að gefa minna insúlín með morgunmatnum, sem væri ekki rétt. Ef máltíðarskammturinn væri gefinn fyrr er líklegt að sykurinn hefði ekki hækkað strax eftir morgunmatinn.  Því getur tímasetningin verið alveg jafn mikilvæg og réttur skammtur af insúlíni.


Á sama hátt með því að mæla blóðsykur bara fyrir kvöldmatinn gætirðu dregið þá ályktun að þú þyrftir meira insúlín með hádegismatnum en það myndi líklega leiða til blóðsykurfalls seinni partinn.  Þarna gegnir tímasetning lykilhlutverki líka.


Mismunandi skammtaform máltíðarinsúlíns

Insúlíndælur geta skammtað insúlín með máltíðum á mismunandi hátt. Allt í einu, hluta strax og hluta á lengri tíma og svo framvegis. Meta þarf hvað er rétt í hvert skipti. Skynsamlegt getur reynst að skipta máltíðarinsúlíni upp og gefa það á lengri tíma einkum ef um fituríkar máltíðir er að ræða.

Að velja réttan leiðréttingarstuðul og ofnota hann ekkiLeiðréttingarstuðull (eða insúlín næmi) er mikilvægur þáttur til stjórna blóðsykrinum. Helsti ávinningur þess mæla blóðsykur með reglulegu millibili er geta leiðrétt of háan sykur fyrir máltíðir og í stöku tilfellum milli mála. Ef alltaf þarf leiðrétta á svipuðum tíma sólarhringsins ætti reyna leita skýringa á af hverju það þarf frekar en treysta á leiðréttingar. Einnig getur verið erfitt átta sig á mynstri í blóðsykri og því getur verið gagnlegt hætta leiðrétta ef stendur til komast rót vandans sem getur verið of lítið grunninsúlín eða rangur leiðréttingarstuðull.


Hver er minn leiðréttingarstuðull?


Einföld leið til meta leiðréttinguna er:


 100 / (
heildarnotkun insúlíns á dag (Grunninsúlín og máltíðarinsúlín))


Ef viðkomandi notar um það bil 25 einingar af máltíðarinsúlíni (bolus) og 25 einingar af grunninsúlíni (basal) er heildarnotkunin 50 einingar.


Leiðréttingarstuðull væri því 100/50 = 2

Það þýðir 1 eining insúlíns myndi lækka blóðsykurinn um 2 mmól/L.


Ef blóðsykur er t.a.m. 13mmól/L í hádeginu ætti viðkomandi gefa sér 3 einingar auk máltíðarleiðréttingar til   lækka blóðsykur niður í 7 mmól/L


Ef vart verður við sykurföll í kjölfar leiðréttinga getur þurft breyta þessum stillingum þannig hver eining jafngildi lækkun upp á 2,5 mmól/L en ef sykur helst áfram hár gæti þurft breyta í átt því hver insúlíneining lækki um 1,5 mmól/L en þannig gæfi dælan meira insúlín.

Notkun Bolus Wizard gerir dælunni kleift taka tillit til þess hve mikið virkt insúlín er enn til staðar í líkamanum en það hjálpar mjög þegar ákvarða á leiðréttingarskammtinn.

Til þess koma í veg fyrir blóðsykurföll (undir 3,5 mmól/L) þarf mæla blóðsykur reglulega og gefa viðeigandi insúlínskammta. Hins vegar er ekki óvenjulegt finna fyrir vægum sykurföllum stöku sinnum en þau er mikilvægt meðhöndla eins fljótt og kostur er.Að meðhöndla blóðsykurföll


Ef blóðsykurföll verða alltaf um svipað leyti sólarhringsins er mikilvægt reyna koma í veg fyrir þau. Þau skref sem hafa verið rædd þegar ættu geta varpað ljósi á helstu orsakir blóðsykurfalla.


Hver er besta leiðin til meðhöndla blóðsykursfall?

Besta leiðin til meðhöndla lágan blóðsykur er borða 15-20 g af skjótvirkum kolvetnum til dæmis glúkósatöflur eða banana. Æskilegt er bíða í 15-20 mínútur til þess vita hvort einkennin líði hjá. Ef ekki, gæti verið gott sér eina brauðsneið til viðbótar. Tilhneigingin er ofleiðrétta lágan blóðsykur og þess vegna er mikilvægt mæla sig eftir um klukkustund til tryggja blóðsykurinn hafi ekki rokið upp úr öllu valdi.

Eftir blóðsykurfall

Erfitt getur reynst stjórna blóðsykrinum  eftir blóðsykurfall eins og sést á myndinni hér ofan og gæta verður því hætta á öðru sykurfalli er meiri sólarhringinn á eftir því fyrstaÁstæðan fyrir því, hætta á öðru sykurfalli er meiri, er líkaminn reynir leiðrétta sykurinn sjálfur. Það gerir hann með því nýta sér forða í vöðvum og lifur. Ef annað sykurfall verður er hætt við því forðinn lítill. Ágætt er líkja þessu saman við vinda blauta tusku –  í fyrstu kemur svolítið vatn en þegar við vindum í annað sinn er hætt við vatnið búiðMikilvægt er hafa gætur á blóðsykrinum í allt sólarhring eftir blóðsykurfall.

Glúkósatöflur

Í apótekum fást nokkrar tegundir af glúkósatöflum með mismunandi kolvetnainnihaldi. Það er því best kynna sér hve mikið hver tafla inniheldur til borða hvorki og mikið lítið af þeim

Að stilla insúlíngjafir og hreyfinguÞjálfun er afar mikilvægur þáttur í góðri sykurstjórn. Hún veitir vellíðan og viðheldur heilbrigði. Þeir sem æfa reka sig hinsvegar á hætta á blóðsykurföllum eykst en við því er hægt bregðast og engin ástæða til hræðast æfingar. Margir hafa náð frábærum árangri þrátt fyrir sykursýki af tegund 1. Það getur tekið margar tilraunir insúlínskömmtum, tímasetningum og kolvetnamagni  fyrir æfingar réttum en vegna þess hve misjöfn við erum er ekki hægt segja einleið virki best.

Undirbúningur

Best er vera á bilinu 5 - 10 mmól/L fyrir æfingu.

Ef æfingin er styttri en 45 mínútur:

- Borðaðu 20 - 30 g af kolvetnum ef blóðsykur er lægri en 7 mmól/L.

- Borðaðu 10 - 20 g af kolvetnum ef blóðsykur er á milli 7 og 10 mmól/L.

Ef blóðsykur er á bilinu 10 til 13 mmól/L þarf engin auka kolvetni.

Ef blóðsykur er hærri en 13 mmól/L ætti íhuga fresta hreyfingu þar til blóðsykur byrjar lækka vegna aukinnar hættu á ketónablóðsýringu (e. ketoacidosis).

Ef æfingin er lengri en 45 mínútur þarf  lækka grunn- og máltíðarinsúlín um 30-50% fyrir æfinguna.

Hér er lykilatriði prófa sig áfram því engir tveir eru eins.

Ef þú dregur úr grunninsúlíni (temporary basal) er best draga úr því 1 - 2 klukkustundum fyrir æfingu.

Á meðan á æfingu stendur

Það fer eftir lengd æfingar og hversu erfið hún er hve mikið þarf borða af kolvetnum á meðan á æfingunni stendur.  (Sjá viðauka 3 til sérstakar ráðleggingar um auka kolvetni).

Eftir æfingu

Grunninsúlín getur þurft lækka um 20-30% nóttina eftir æfingu. Nauðsynlegt getur verið sér viðbótar kolvetni fyrir nóttina til líkaminn geti fyllt á birgðir í vöðvum og lifur án þess þú fáir blóðsykurfall um nóttina.

Að fara yfir mynstur í blóðsykurmælingumMeð reglulegum mælingum næst betri stjórn á blóðsykri. er hægt hlaða gögnum úr flestum blóðsykurmælum inní tölvu eða snjalltæki en auk þess eru til síritar sem auðvelda lífið enn frekar. Notendur insúlíndæla eru hvattir til setja upp CARELINK aðgang þar sem á einfaldan hátt er hægt sækja mælingar úr sykurnema og blóðsykurmæli. Síðan er hægt skoða það mynstur sem kemur upp eins og á myndunum hér ofan, og gera breytingar ef þarf. Ef þetta er gert með reglulegu millibili, til dæmis vikulega , verður auðveldara gera smávægilegar breytingar og bera saman mismunandi niðurstöður til sjá hverju breytingar skila. Þessi gögn er hægt senda til göngudeildar eða þeirra heilbrigðisstarfsmanna sem þú hefur getað leitað til vegna sykursýkinnar.

 

 

Fótamein

Fótamein sykursjúkra eru einn alvarlegasti fylgikvilli sykursýki.   Orsakir fótameina sykursjúkra eru marvísleg og má þar telja taugamein, útæðasjúkdóm, breytingar á lögun og burði fótar sem og aukinni hættu á sýkingum, sárum og drepi.  Fótamein sykursjúkra þarfnast oft bráðrar athygli og meðferðar og getur skilvirkni á fyrstu skrefum meðferðar skipt sköpum. 

Einstaklingsmiðuð meðferð

Öll meðferð og ummönun þessa sjúklingahóps tekur mið af þörfum og óskum hvers sjúklings.  Góð samskipti sem byggjast á gagnreyndum upplýsingum til sjúklings eru hér lykilatriði.  Markmiðið er að sjúlingar geti tekið upplýstar ákvarðanir og borið ábyrgð á eigin meðferð. 

Ef minnsti grunur er um fótasár vegna sykursýki er mikilvægt að leita aðstoðar heilbrigðisstarfsmanns með sérþekkingu á fótameinum sykursjúkra.  Ef um alvarlegt fótasár er að ræða er alltaf rétt að leita á bráðamóttöku.

 Bæklingar um fótamein:

Mataræði

Í ávöxtum er ávaxtasykur, sem getur hækkað blóðsykur sé þeirra neytt í miklu magni, en einnig mjög mikið af mikilvægum næringarefnum. Trefjainnihald ávaxta dregur úr blóðsykurhækkun og því er sjálfsagt að borða ávexti daglega. Ágætt er að miða við að borða ekki meira en einn ávaxtaskammt í hverri máltíð. Einn skammtur getur t.d. verið lítið epli, lítil appelsína, hálfur banani, 10 vínber eða lítil pera. Í hreinum vaxtasöfum og -hristingum er hins vegar mikið magn ávaxtasykurs sem meltist auðveldlega og hækkar blóðsykur hratt. Því er æskilegt að halda neyslu á ávaxtasöfum og -hristingum í lágmarki. Einnig er ágætt að hafa í huga að þurrkaðir ávextir innihalda jafn mikinn ávaxtasykur og ávöxturinn ferskur. Því er mikilvægt að huga að skammtastærðum á þurrkuðum ávöxtum. Fyrir einstaklinga með sykursýki af tegund 1er mikilvægt að reikna með kolvetnunum í ávöxtum og ávaxtasöfum þegar insúlínmagn máltíða er áætlað.
Mataræði sem fólki með sykursýki er ráðlagt er í stórum dráttum það sama og fólki er almennt ráðlagt, það er að segja hollur og fjölbreyttur matur sem stuðlar að því að við fáum þau næringarefni sem líkaminn þarf á að halda. Æskilegt er að velja fyrst og fremst matvæli sem eru rík af næringarefnum frá náttúrunnar hendi, svo sem grænmeti, ávexti, ber, hnetur, fræ, heilkornavörur, baunir og linsur, feitan og magran fisk, olíur, fituminni mjólkurvörur og kjöt og vatn til drykkjar. Trefjaríkur matur mettar vel, getur átt þátt í að koma á betri blóðsykurstjórn og lækkað styrk kólesteróls í blóði. Það er því ráðlagt er að velja trefjaríkan mat umfram aðra kolvetnisgjafa. Sem dæmi um trefjaríkan mat eru baunir, linsur, grænmeti, ávextir, gróft korn og grófar kornvörur, s.s. gróft brauð. Takmarka ber hins vegar neyslu á unnum matvörum sem innihalda oft mikið af mettaðri fitu, sykri og öðrum fínunnum kolvetnum og/eða salti. Sem dæmi má nefna gosdrykki, sælgæti, kex, kökur, snakk, skyndibita og unnar kjötvörur.

Um 80% af viðbættum sykri í fæði Íslendinga koma úr gos- og svaladrykkjum, sælgæti, kökum, kexi og ís, þar af tæpur helmingur úr gos- og svaladrykkjum. Vörur sem innihalda mikið af viðbættum sykri veita oftast lítið af nauðsynlegum næringarefnum og öðrum hollefnum en geta hækkað blóðsykur hratt, sérstaklega drykkirnir. Því er rétt að gæta hófs í neyslu á sælgæti, kökum, kexi og ís og drekka lítið eða helst ekkert af sykruðum gos- og svaladrykkjum. Fátt bendir til þess að sætuefni, s.s. stevia, aspartam, asesúlfam-K, xylitol o.fl. hafi áhrif á blóðsykur og ekki hefur verið sýnt fram á skaðsemi þeirra ef þeirra er neytt innan ákveðinna marka. Neysla þessara efna ætti þó að vera hófleg. Ekki er ráðlagt að neyta sælgætis sem er sérstaklega markaðssett fyrir einstaklinga með sykursýki þar sem slíkar vörur innihalda oft fitu af lélegum gæðum og/eða sætuefni í stað sykurs.

Ef þú ert með sykursýki af tegund 1 er æskilegt að tileinka sér kolvetnatalningu til að áætla insúlínskammta með máltíðum. 

Það er allt í lagi að borða brauð í hóflegu magni en það er mikilvægt hvernig brauð er valið. Almennt er mælt með því að velja brauð og aðrar kornvörur úr heilkornum en þessar vörur eru gjarnan merktar með Skráargatinu eða heilkornamerkinu. Sem dæmi um notkun er að nota heilkorn í bakstur eða grauta, t.d. rúg, bygg, heilhveiti, grófmalað spelt eða hafra og nota bygg, hýðishrísgrjón og heilkornapasta sem meðlæti í stað fínunninna vara. Því minna unnið sem kornið er því minni áhrif hefur neysla þess á blóðsykur.

Kolvetnatalning snýst um að meta magn kolvetna í máltíðinni sem ætlunin er að neyta. Magn kolvetna segir svo til um það magn insúlíns sem líkaminn þarfnast með máltíðinni til að halda blóðsykri innan marka. Kolvetnatalning er því góð leið til að meta insúlínþörf fyrir einstaklinga með tegund 1 sykursýki sem og aðra sem þurfa að nota insúlín með máltíðum.

Sykursýki og íþróttir

Að stilla insúlíngjafir að hreyfingu  Blóðsykurstjórn hjá einstaklingum með sykursýki tegund 1 - pennameðferðÞjálfun er mikilvægur þáttur í góðri sykurstjórn. Hún veitir vellíðan  og viðheldur heilbrigði. Þeir sem æfa reka sig hinsvegar á hætta á blóðsykurföllum eykst en við því er hægt bregðast og því engin ástæða til hræðast æfingar. Margir hafa náð frábærum árangri þrátt fyrir sykursýki af tegund 1. Það getur tekið margar tilraunir insúlínskömmtum, tímasetningum og kolvetnamagni  fyrir æfingar réttum en vegna þess hve misjöfn við erum er ekki hægt segja ein leið virki best.

Undirbúningur

Best er vera á bilinu 5 - 10 mmól/L fyrir æfingu.

Ef æfingin er styttri en 45 mínútur:

- Borðaðu 20 - 30 g af kolvetnum ef blóðsykur er lægri en 7 mmól/L.

- Borðaðu 10 - 20 g af kolvetnum ef blóðsykur er á milli 7 og 10 mmól/L.

-Ef blóðsykur er á bilinu 10 til 13 mmól/L þarf engin auka kolvetni.

-Ef blóðsykur er hærri en 13 mmól/L ætti íhuga fresta æfingu þar til blóðsykur byrjar lækka því hætta er á ketónablóðsýringu (e. ketoacidosis).

Ef æfingin er lengri en 45 mínútur þarf  draga úr máltíðarinsúlíni um 30-50% fyrir æfingu.

Auk þess gæti þurft draga úr grunni um allt 50%. Minnkun insúlíns í tengslum við hreyfingu er mjög persónubundin og eru leiðbeiningarnar hér ofan eingöngu til viðmiðunar.

Hér er lykilatriði prófa sig áfram því engir tveir eru eins.

Á meðan æfingu stendur

Það fer eftir lengd æfingar og hversu erfið hún er hve mikið þarf borða af kolvetnum á meðan á æfingu stendur.  (Sjá viðauka 3 til sérstakar ráðleggingar um auka kolvetni).

Eftir æfingu

Grunninsúlín getur þurft lækka um 10-20% nóttina eftir æfingu. Þetta er auðveldara gera ef þú ert á tveimur skömmtum af grunninsúlíni á sólarhringNauðsynlegt getur verið viðbótar kolvetni fyrir nóttina til líkaminn geti fyllt á birgðir í vöðvum og lifur án þess þú fáir blóðsykurfall um nóttina.

Ráðleggingar fyrir einstaklinga með sykursýki eru þær sömu og fyrir heilbrigða einstaklinga. Gert er ráð fyrir þolþjálfun í 150 mínútur á viku og styrktarþjálfun tvisvar í viku þar að auki. Best er að skipta þolþjálfuninni niður á 5 daga, 30 mínútur í hvert skipti.
Dagana þar sem æft er þarf að minnka insúlíngjafir. Það er gert með því að draga úr skammti um morgun þ.e. Lantus, Levemir eða Tresiba. Ekki gefa stuttvirkt insúlín ef styttra en 3 tímar eru í æfinguna nema sykurinn sé mjög hár (yfir 15 mmól/l). Enginn einstaklingur er eins og því er ekki hægt að segja með vissu hve mikið þarf að minnka skammtinn. Til að byrja með væri hægt að prófa að minnka langvirka insúlínið um 30% og jafnvel upp í 50% ef æfingin er af mikilli ákefð. Hægt er að hafa samband við göngudeildina ef þetta er vandamál sem kemur niður á íþróttaiðkun.

Ferðalög

Mikilvægt er að hafa í handfarangri vottorð frá lækni þar sem fram kemur að þú sért með sykursýki og hvernig hún er meðhöndluð - insúlín, töflur, fæði. Við vopnaleit þarf að gera grein fyrir ástæðu þess að insúlín, GlucaGen, sprautur, nálar, blóðhnífar og insúlíndæla eru í handfarangri.
Þeir sem nota insúlín ættu að ganga á ferðalögum með áletrað MedicAlert armband eða hálsmen .
Hafðu alltaf á þér upplýsingar þar sem fram kemur nafn, aðsetur t.d hótel og sími. Hafðu einnig upplýsingar um aðila s.s. ferðafélaga sem hægt er að hafa samband við ef eitthvað kemur upp á. Ef þú ert ein/n á ferð t.d. í flugi er ráðlegt að láta flugliða vita að þú hafir sykursýki (tegund I). Ef þú ferðast með öðrum láttu að minnsta kosti einn aðila vita að þú hafir sykursýki og alltaf skal upplýsa fararstjóra um sykursýkina og hvernig skuli brugðist við bráðatilvikum

Mundu eftir Tryggingum og kynntu þér upplýsingar um ferðir innan og utan EES hlekkur
Lyf Öll lyf eiga að vera í handfarangri ásamt nálum, blóðsykurmæli og fylgihlutum hans
Þeir sem eru með tegund 2 sykursýki og nota langvirkt insúlín, en ekki hrað- virkt insúlín, ættu að ræða við meðferðaraðila hvort ástæða sé til að hafa það meðferðis sem viðbótarlyf í séstökum tilfellum.

Ferðalög og sykursýki (pdf) þar er einnig að finna Gátlista yfir atriði sem þarf að hafa í huga 

Beinþynning

Samkvæmt Alþjóðasamtökum um beinþynningu (International Osteoporosis Foundation) er áhætta á beinbrotum vegna beinþynningar aukin bæði hjá einstaklingum með sykursýki af tegund 1 og tegund 2. Þannig er fólk með tegund 1 í 6,5 falt meiri áhættu að hljóta mjaðmarbrot en heilbrigðir jafnaldrar við 65 aldur. Í tegund 2 er þessi áhætta við 65 ára aldur 2,5 föld meiri en hjá heilbrigðum.

Margir samverkandi þættir verða til þess að áhætta fólks með sykursýki er meiri.  

  • báðum tegundum virðist endurnýjun beinsins vera hægari, efniseiginleikar beinsins og bygging þess breytist. Seinna atriðið hefur einkum verið tengt skemmdum í smá- og hár-æðum sem sjá beininu fyrir næringu úr blóðrásinni.
  • Því lengur sem einstaklingur hefur haft sykursýki þeim mun meiri hætta er á fylgikvillum eins og beinþynningu.
  • Engar ráðleggingar eru til um hvenær ætti að hefja beinverndandi meðferð hjá einstaklingum með sykursýki og það er því alltaf mat þíns læknis hvort og hvenær ætti að vísa í beinþéttnimælingu. Ef þú hefur hins vegar brotnað ákveðnum brotum sem oftar má rekja til beinþynningar er skynsamlegt að gera beinþéttnimælingu
  • Beinþéttnimæling er sársaukalaus mæling sem tekur um hálfa klukkustund. Beinþéttni í lærleggshálsi og mjóbaki er mæld en einnig er spurt um aðra áhættuþætti. Sérfræðilæknir eða heimilislæknir túlkar niðurstöður mælinga og ákveður hvort hefja á frekari beinverndandi meðferð eða ekki.
  • Allir ættu að passa upp á kalk og D-vítamín búskap. Miðað er við 800 mg af kalki á dag og 1000 alþjóðaeiningar af D-vítamíni (1000 IU).

Augnsjúkdómar

Áhrif sykursýki á augað

Sykursýki getur haft margvísleg áhrif á augað. Alvarlegasti augnsjúkdómurinn sem sykursýki orsakar tengist sjónhimnunni og þá sérstaklega æðunum sem liggja um hana. Breytingar sem verða á augnbotnum vegna sykursýki eru flokkaðar í þrjú stig: Almennar breytingar, breytingar á gula blettinum og nýæðamyndun. Önnur einkenni vegna sykursýki getur verið tímabundið óskýr sjón sem getur komið fram hvenær sem er ef blóðsykur hækkar um of. Tímabundið óskýr sjón stafar af vökvasöfnun í augasteini vegna skyndilegrar hækkunar á blóðsykri. Þessi breyting á sjón hverfur án meðferðar fljótlega eftir að tekist hefur að ná stjórn á blóðsykrinum. 

Skýmyndun á augasteini veldur því að sjónin verður óskýr vegna þess að ljós kemst illa gegnum matta linsuna inn að augnbotni. Þetta er mjög algengur augnsjúkdómur sem kemur fram og ágerist eftir því sem fólk eldist. Þeir sem eru með sykursýki eru oftast yngri þegar þeir þróa með sér skýmyndun á augasteini en þeir sem ekki eru með sykursýki. Meðferð við skýmyndun á augasteini er augasteinsskipti þar sem skýjaða linsan er fjarlægð og í staðinn sett sílíkonlinsa sem hjálpar auganu að ná fókus.
Ef blóðsykurstjórn er ásættanleg minnkar hættan á sjóntapi. Þetta eru þeir meginþættir sem nokkuð auðveldlega er hægt að hafa áhrif á til að lágmarka sjóntap af völdum sykursýki.

Mikilvægi augnskoðana

Mikilvægt er að fara reglulega í augnskoðun svo hægt sé að fylgjast með breytingum á sjónhimnu og öðrum hlutum augans. Þó einstaklingur sé með sykursýki þarf það ekki endilega að þýða að viðkomandi verði fyrir sjóntapi . Ef blóðsykur- og blóðþrýstistjórn er góð eru minni líkur á augnvandamálum. Oftast er hægt að koma í veg fyrir verulegt sjóntap af völdum sykursýki ef farið er reglulega í augnskoðun og viðeigandi læknisaðgerðir framkvæmdar þegar á þarf að halda.

Frekari upplýsingar um augnsjúkdóma tengda sykursýki (pdf)

Skráning: jonakk@landspitali.is     

Þátttakendur:
Einstaklingar sem hafa greinst með sykursýki af tegund 2 og aðstandendur.

Tilgangur:
Að aðstoða einstaklinga með greinda sykursýki af tegund 2 við að átta sig á og skilja
a) eðli sjúkdómsins og helstu meðferðarúrræði,
b) hugsanleg áhrif sjúkdómsins á heilsu, líðan og athafnir daglegs lífs og
c) mikilvægi þess að ná góðri stjórn á sjúkdómnum.

Lögð er áhersla á að styðja og hvetja hvern þátttakanda til að axla ábyrgð á eigin heilsu og meðferð sjúkdómsins og að afla sér nægrar þekkingar til að geta tekið upplýstar ákvarðanir.


Lýsing:
Á námskeiðinu verður fjallað almennt um sykursýki af tegund 2, orsakir og eðli sjúkdómsins, einkenni og hugsanlegar afleiðingar of hás og of lágs blóðsykurs. Skoðaðir verða þeir mismunandi meðferðarmöguleikar sem í boði eru og áhrif ýmissa þátta á gang sjúkdómsins og blóðsykurstjórn. Sérstök áherslu verður lögð á áhrif mataræðis og hreyfingar. Þá verða veittar ýmsar hagnýtar upplýsingar varðandi sykursýki og aðlögun sjúkdómsins að daglegu lífi. Veittur verður góður tími fyrir spurningar og vangaveltur. Þátttakendur eru því hvattir til að koma undirbúnir með spurningar, taka virkan þátt í allri umræðu og til að deila skoðunum sínum og reynslusögum. 

Markmið:
Að þátttakendur öðlist þekkingu og skilning á...
# á orsökum og eðli sykursýki af tegund 2
# á hugsanlegum fylgikvillum sjúkdómsins og áhrifum lélegrar blóðsykurstjórnunar
# á þeim meðferðarúrræðum sem eru í boði og hvað þau fela í sér
# á áhrifum hreyfingar á gang sjúkdómsins
# á ýmsu aðstæðum sem geta haft áhrif á blóðsykurstjórnina,
s.s. áhrif veikinda, streitu, lyfja, reykinga og alkóhólneyslu
# á mismunandi fæðutegundum og hvernig mataræði hefur áhrif á blóðsykurinn
# mikilvægi þess að setja sér eigin markmið varðandi sykursýkismeðferð
# mikilvægi sjálfseflingar og vilja til að leita mismunandi leiða til að takast á við líkamlegar, andlegar og félagslegar afleiðingar sykursýki


Staðsetning:
Landspítalinn Fossvogi
Litlu Blásalir, 7. hæð


Dagsetning og dagskrá:
Fimmtudagur, 12., 19. og 26. október (allir þrír dagarnir)
Klukkan 13 til 16

Skráning: jonakk@landspitali.is     

Námskeiðið er ætlað einstaklingum sem hafa greinst með sykursýki af tegund 1. Aðstandendur eru einnig velkomnir. Námskeiðið er tvo daga eftir hádegi : 2. nóvember og 9. nóvember.

Staður:  Landspítalinn Fossvogi, Litlu-Blásalir, 7. hæð

Stund: 2. nóvember í frá kl. 13:00-16:00 og 9. nóvember frá kl. 13:00-16:00


Tilgangur:
Að aðstoða einstaklinga með nýgreinda sykursýki af tegund 1 að skilja
a) eðli sjúkdómsins og helstu meðferðarúrræði  
b) mikilvægi þess að ná góðri stjórn á sjúkdómnum og áhrifum hans á heilsu þeirra, líðan og athafnir daglegs lífs.

Lögð er áhersla á að styðja og hvetja hvern þátttakanda til að axla ábyrgð á eigin heilsu og meðferð og að afla sér nægrar þekkingar
til að geta tekið upplýstar ákvarðanir þar af lútandi.

Lýsing:

Á námskeiðinu verður fjallað almennt um sykursýki af tegund 1, orsakir og eðli sjúkdómsins, einkenni of hás og of lágs blóðsykurs og hugsanlega fylgikvilla. Skoðaðir verða mismunandi meðferðarmöguleikar sem í boði eru og áhrif ýmissa þátta á gang sjúkdómsins og 
blóðsykurstjórn með sérstaka áherslu á áhrif hreyfingar og mataræðis. Þá verða veittar ýmsar hagnýtar upplýsingar sem máli skipta og gefinn góður tími fyrir spurningar og umræðu.

Þátttakendur eru hvattir til að koma undirbúnir með spurningar, taka virkan þátt í umræðunni og deila skoðunum sínum og reynslusögum.

Að námskeiðinu koma sérfræðilæknir, hjúkrunarfræðingar, sjúkraþjálfari og næringafræðingar.

Hægt er að skrá sig með því að senda tölvupóst á Jónu K. Kristinsdóttur skrifstofustjóra Innkirtladeildar með netfangið: jonakk@landspitali.is

 

Námskeiðið er ætlað einstaklingum sem hafa greinst með sykursýki af tegund 1. Aðstandendur eru einnig velkomnir. Námskeiðið er tvo daga eftir hádegi,2. nóvember og 9. nóvember.

Staður:  Landspítalinn Fossvogi, Litlu-Blásalir, 7. hæð

Stund: 2. nóvember í frá kl. 13:00-16:00 og 9. nóvember frá kl. 13:00-16:00

Tilgangur:
Að aðstoða einstaklinga með nýgreinda sykursýki af tegund 1 að skilja 
a) eðli sjúkdómsins og helstu meðferðarúrræði  
b) mikilvægi þess að ná góðri stjórn á sjúkdómnum og áhrifum hans á heilsu þeirra, líðan og athafnir daglegs lífs. 

Lögð er áhersla á að styðja og hvetja hvern þátttakanda til að axla ábyrgð á eigin heilsu og meðferð og að afla sér nægrar þekkingar
til að geta tekið upplýstar ákvarðanir þar af lútandi.

Lýsing:

Á námskeiðinu verður fjallað almennt um sykursýki af tegund 1, orsakir og eðli sjúkdómsins, einkenni of hás og of lágs blóðsykurs og hugsanlega fylgikvilla. Skoðaðir verða mismunandi meðferðarmöguleikar sem í boði eru og áhrif ýmissa þátta á gang sjúkdómsins og 
blóðsykurstjórn með sérstaka áherslu á áhrif hreyfingar og mataræðis. Þá verða veittar ýmsar hagnýtar upplýsingar sem máli skipta og gefinn góður tími fyrir spurningar og umræðu.

Þátttakendur eru hvattir til að koma undirbúnir með spurningar, taka virkan þátt í umræðunni og deila skoðunum sínum og reynslusögum.

Að námskeiðinu koma sérfræðilæknir, hjúkrunarfræðingar, sjúkraþjálfari og næringafræðingar.

Hægt er að skrá sig með því að senda tölvupóst á Jónu K. Kristinsdóttur skrifstofustjóra Innkirtladeildar með netfangið: jonakk@landspitali.is

 

Námskeiðið er ætlað einstaklingum með insúlíndælu sem hafa áhuga á að nýta sér CareLink forritið til að bæta blóðsykursstjórn og þeir aðstandendur sem vilja.

Staður:     Landspítalinn Fossvogi, Suðursalir Gengið inn um aðalinngang og inn um hurð (merkt tölvusneiðmyndir) við hliðina á Rauða Kross búðinni, beygið til vinstri út ganginn og til hægri og niður stiga - merkt kennslustofur) 

Stund: 11. janúar 2018  kl. 13:00-16:00

Skráning:    Vinsamlega sendið upplýsingar um nafn og kennitölu á netfangið: jonakk@landspitali.is

  

Tilgangur:

Að aðstoða einstaklinga sem nota insúlíndælu sem meðferð við sykursýki við að:
1) lesa úr CareLink skýrslu, finna mynstur og vandamál svo hægt sé að bæta blóðsykurstjórn og
2)
 öðlast betri skilning á áhrifum insúlíns, kolvetna og hreyfingar.

Lögð er áhersla á að styðja og hvetja hvern þátttakanda til að axla ábyrgð á eigin meðferð og að afla sér nægrar þekkingar til að geta tekið upplýstar ákvarðanir.

 

Lýsing:

Á námskeiðinu verður fjallað um Care Link hugbúnaðinn og þátttakendum sýnt hvernig hægt er að nýta sér upplýsingar sem þar fást til að meta blóðsykurstjórn og gera nauðsynlegar breytingar á dælustillingum. Þá verða veittar ýmsar hagnýtar upplýsingar varðandi sykursýki og aðlögun sjúkdómsins að daglegu lífi.

Veittur verður góður tími fyrir spurningar og vangaveltur. Þátttakendur eru hvattir til að koma undirbúnir með spurningar, taka virkan þátt í allri umræðu og til að deila skoðunum sínum og reynslusögum.

 

Markmið:

Að þátttakendur öðlist

# þekkingu á virkni og notagildi CareLink hugbúnaðarins

# færni í að lesa úr CareLink skýrslu greina mynstur og vandamál sem þarfnast úrlausnar.

# skilning og færni til að framkvæma þær breytingar sem nauðsynlegar eru til að bæta blóðsykurstjórn.

 

 Dagskrá

 13:00 til 13:15

Þátttakendur boðnir velkomnir

 

 13:20 til 14:20

CareLink hugbúnaðurinn sem mikilvægt skref í átt að bættri blóðsykurstjórn.

Sýnidæmi

Fyrirspurnir/Umræður

 

 14:20 til 14:30

Hlé

 

14:30 til 15:00

CareLink Personal, uppsetning og notkun

Fyrirspurnir/Umræða

 

 

15:00 til 15:30

Ýmsar hagnýtar upplýsingar varðandi líf með sykursýki

Almennt um insúlíndælur

Notkun Bolus Wizard og mismunandi bólusa

Að ferðast með insúlíndælu og sensor

Að taka af sér insúlíndælu tímabundið

Notkun tímabundins insúlíngrunns/basals

Áhrif ýmissa þátta á blóðsykurstjórn, s.s. áhrif hreyfingar, veikinda, streitu og alkóhóls

Næring

 

Viðtal á göngudeild innkirtla- og efnaskiptasjúkdóma

Göngudeild sykursjúkra
Staðsetning: Landspítali Fossvogi. Göngudeild sykursjúkra A3 - 3. hæð. Gengið um aðalinngang.  

1. Blóðprufur/þvagsýni

  • Blóðprufur eru teknar á rannsóknardeild á 1. hæð á Landspítala Fossvogi Gengið er inn hægra megin við aðalinngang á 1. hæð.
  • Láttu vita að þú sért að fara í viðtal á göngudeild sykursýki en greitt er fyrir prufur um leið á rannsóknardeild.
  • Ef sjúklingur á að koma í blóðprufur og skila þvagsýni fyrir viðtal er æskilegast að sjúklingur komi nokkrum dögum fyrir tíma á göngudeild.
  • Þvagprufum (miðbuna morgunþvags) skal einnig skilað á rannsóknardeild einu sinni á ári eða skv. fyrirmælum læknis.

2. Greiðsla fyrir göngudeildargjald - móttaka í skála á 3. hæð A3.
     Greitt er eftir að viðtal hefur farið fram samkvæmt gjaldskrá Landspítala.

3. Mælingar í mótttöku göngudeildar
Við komu á göngudeild mælir sjúkraliði blóðþrýsting, hæð, þyngd og mittismál.

4. Viðtal við lækni

Gæðaferli Landspítala byggir á því að betur sjá augu en auga. Vegna vinnufyrirkomulags lækna á deild má gera má ráð fyrir að þú hittir ekki alltaf sama lækni þegar þú kemur. Við reynum alltaf að tryggja bestu þjónustu sem völ er á og samfellu í meðferð. Búast má við því að ungir læknar og aðrar stéttir í námi séu við störf á deildinni.

5. Afbókun - forföll. Sjúklingur kemst ekki í viðtal
Mikilvægt er að tilkynna forföll tímanlega í síma 543 6331 eða með tölvupósti á netfangið:innkirtladeild@landspitali.is
Vinsamlega setjið nafn og kennitölu þess sem á bókaðan tíma í tölvupóstinn.

6. Hafðu með þér blóðsykurmælingar og blóðþrýstingsmælingar.
Það er mikilvægt að sjúklingur taki alltaf með sér sykursýkisdagbókina þar sem skráðar eru upplýsingar um blóðsykursmælingar og blóðþrýsing.

7. Undirbúðu þig fyrir viðtalið. Gott er að skrifa niður spurningar og hafa með.

Sjúklingaráðin tíu >>

Hugmyndir að umræðuefnum í viðtalinu:

• Reykingar/reykleysisnámskeið
• Blóðsykurfall
• Lyfjameðferð
• Of hár blóðsykur
• Næring
• Veikindi
• Hreyfing
• Sálfræðiaðstoð/félagsráðgjafaþjónusta
• Þyngdarstjórnun
• Ráðgjöf fyrir þungun
• Fylgikvillar
• Skoðun hjá tannlækni
• Kynlíf
• Skoðun augnlæknis
• Skimun hjá fótaaðgerðarfræðingi/skimunarstjóra

 

Læknar:

Ari J. Jóhannesson
Arna Guðmundsdóttir
Bolli Þórsson
Guðni Arnar Guðnason
Helga Á. Sigurjónsdóttir
Rafn Benediktsson
Steinunn Arnardóttir
Tómas Þór Ágústsson

Hjúkrunarfræðingar:

Bryndís Gestsdóttir
Erla Kristófersdóttir
Guðrún Magney Halldórsdóttir
Jónína Guðrún Höskuldsdóttir
Hafdís Lilja Guðlaugsdóttir
Kristín Linnet Einarsdóttir

Næringarfræðingar:

Bertha María Ársælsdóttir
Edda Ýr Guðmundsdóttir
Óla Kallý Magnúsdóttir (í leyfi)

Sjúkraliði

Lilja Ólafsdóttir

Fótaaðgerðarfræðingur:

Magnea Gylfadóttir

Þjónustustjóri skimunar / sjúkraþjálfari

Birkir Friðfinnsson

Móttökuritari:

Bryndís Hulda Kristinsdóttir

Skrifstofustjóri:

Jóna K. Kristinsdóttir

Við viljum upplýsa þig um starfshætti okkar og þá starfsemi sem hér fer fram.

Innkirtlasjúkdómar eru fjölmargir og mjög algengir. Þeir verða til við raskanir á hormónastarfsemi líkamans. Hormón eru efni sem stýra starfsemi líkamans og eru búin til í kirtlum inni í líkamanum (innkirtlar). Algengustu sjúkdómarnir í þessum flokki eru sykursýki, skjaldkirtilssjúkdómar og beinþynning en aðrir eru m.a. heiladinguls- og nýrnahettusjúkdómar.

Landspítali er háskólasjúkrahús sem ber að veita sérhæfða þjónustu fyrir alla landsmenn en einnig almenna þjónustu fyrir íbúa höfuðborgarsvæðisins. Landspítali gegnir mjög mikilvægu og lögbundnu menntunarhlutverki fyrir allar heilbrigðisstéttir. Þó læra megi margt af bókum er bein handleiðsla nauðsynleg og gildir það um alla; læknanema, lækna í sérnámi og sérfræðinga í öðrum fögum og stéttum eins og t.d. hjúkrunarfræðinga og heimilislækna.

Starfsemi okkar tekur mið af öllu ofantöldu og byggir á teymishugtakinu þar sem margar fagstéttir koma að málum hvers og eins. Þetta þýðir nána samvinnu við umönnun skjólstæðinganna. Stundum getur verið best að heimsækja okkur en þess á milli heimilislækninn og sumir þurfa reyndar ekki reglubundið eftirlit á sérhæfðri göngudeild.

Þú mátt því búast við því að ungir læknar og aðrar stéttir í námi séu við störf á deildinni. Þetta kennsluhlutverk þýðir líka að sérfræðingarnir á deildinni verða að vera vel að sér og það leiðir væntanlega af sér bestu og nýjustu meðferðina fyrir þig. Þetta er einmitt eðli háskólasjúkrahúss eins og Landspítala.

Þótt viðkunnanlegt sé að hitta alltaf sama lækninn (hann þekkir okkur jú best allra) þá sjá betur augu en auga og samráð og jafningjamat eru mjög mikilvæg tæki til að tryggja gæði þjónustunnar. Þú mátt því gera ráð fyrir að þú hittir ekki alltaf sama lækni (eða hjúkrunarfræðing) þegar þú kemur hér þó svo verði oftast. Þú getur þannig treyst því að þinn læknir veit hver staðan er hjá þér og að við förum sem teymi reglulega yfir öll mál svo tryggja megi samfellu og bestu meðferð.

Staðsetning: Landspítali Fossvogi, A3, þriðju hæð, gengið um aðalinngang.
Afgreiðslusími: 543 6040 (eða skiptiborð 543 1000)

KORT

Hafa samband

Netfang: innkirtladeild@landspitali.is